रत्नागिरी : कोकणात थंडीचा कडाका वाढू लागला की, खाद्यप्रेमींना वेध लागतात ते म्हणजे पारंपरिक ‘मोंगा’ किंवा ‘पोपटी’चे. रत्नागिरीच्या खेड आणि चिपळूण परिसरात ‘मोंगा’ म्हणून ओळखला जाणारा हा पदार्थ रायगड भागात ‘पोपटी’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. सध्या कोकणातील ग्रामीण भागात या पार्ट्यांचा जोर वाढला असून, यातून स्थानिक शेतकऱ्यांना हंगामी अर्थार्जनाचा एक उत्तम मार्ग उपलब्ध झाला आहे.
काय आहे हा ‘मोंगा’ किंवा ‘पोपटी’?
मोंगा हा कोकणातील एक पारंपारिक खाद्यप्रकार आहे, जो प्रामुख्याने पावट्याच्या शेंगा तयार झाल्यावर थंडीच्या दिवसांत बनवला जातो. हा पदार्थ बनवण्यासाठी मातीच्या मडक्याचा वापर केला जातो. यात प्रामुख्याने खालील घटक वापरले जातात:
- शाकाहारी मोंगा: पावट्याच्या शेंगा, मका, बटाटा, कांदा, टोमॅटो, खडे मीठ, ओवा आणि विशेष मसाले.
- मांसाहारी मोंगा: काही ठिकाणी यात चिकन, मटण किंवा अंडी देखील घातली जातात.
- पर्यायी घटक: शाकाहारी लोकांसाठी पनीर किंवा इतर भाज्यांचाही वापर केला जातो.
बनवण्याची अनोखी पद्धत
मोंगा बनवण्याची पद्धत अत्यंत खास आणि पारंपरिक आहे. सर्व साहित्य एका मडक्यात भरल्यानंतर त्याचे तोंड भांबुडीच्या पाल्याने बंद केले जाते. त्यानंतर जमिनीवर खड्डा करून किंवा जमिनीवर मडके उपडे ठेवून त्याभोवती गवत, शेण आणि लाकडे जाळली जातात. साधारण २ ते ३ तासांनंतर मडक्यातील साहित्याला वाफेवर चांगली उष्णता मिळून मोंगा तयार होतो.
शेतकऱ्यांसाठी ठरतोय ‘वरदान’
अल्प भूधारक शेतकऱ्यांसाठी हा व्यवसाय हंगामी रोजगाराचे मोठे साधन बनले आहे.
- आर्थिक उत्पन्न: खेडमधील एका शेतकऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, दररोज २० ते २५ मडकी मोंगा लावला जातो.
- दर: एका मांसाहारी मोंग्याचा खर्च साधारण १ हजार रुपयांपर्यंत येतो, जो चार लोकांसाठी पुरेसा असतो.
- पर्यटनाला चालना: गेल्या काही वर्षांत पर्यटकांची मोंग्याला मोठी पसंती मिळत आहे. यामुळे स्थानिक स्तरावर मार्केटिंग आणि आर्थिक व्यवस्थापनाचे योग्य मार्गदर्शन मिळाल्यास हा व्यवसाय अधिक मोठ्या प्रमाणावर विस्तारू शकतो.
चवीचा अनोखा अनुभव
मोंगा हा चवीला अतिशय मसालेदार आणि चविष्ट असतो. थंडीच्या दिवसांत शेतात बसून गरमागरम मोंगा खाण्याची मजा काही औरच असते, ज्याची चव वर्षभर जिभेवर रेंगाळते. सध्या खेडमधील नारंगी नदी किनारी आणि ग्रामीण भागात मोंगा पार्ट्यांची मोठी लगबग पाहायला मिळत आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
14:56 26-02-2026
