रत्नागिरी/विजयदुर्ग : तब्बल ४० वर्षांच्या प्रतीक्षेनंतर कोकणवासीयांचे जलवाहतुकीचे स्वप्न पूर्ण झाले आहे. आमदार नितेश राणे यांच्या प्रयत्नातून मुंबई (भाऊचा धक्का) ते विजयदुर्ग ही ‘रो-रो’ फेरी सेवा सुरू झाली खरी, पण पहिल्याच प्रवासाचा अनुभव घेतल्यानंतर प्रवाशांच्या मनात या सेवेच्या शाश्वततेबद्दल शंका निर्माण झाली आहे. प्रवासाचे महागडे तिकीट दर, खाण्यापिण्याचे अव्वाच्या सव्वा भाव आणि प्रवासाला लागणारा वेळ यामुळे “ही सेवा सामान्य कोकणी माणसाला परवडणारी आहे का?” असा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
तिकीट दर आणि खाण्यापिण्याचा खर्च : खिशाला कात्री
या जलवाहतुकीचे तिकीट दर ३,००० रुपयांपासून सुरू होऊन ९,००० रुपयांपर्यंत आहेत. जर एखाद्या कुटुंबाने आपल्या कारसह (उदा. वॅगनआर) प्रवास करायचा ठरवला, तर कारचे ६,००० रुपये आणि पाच जणांचे मिळून १५,००० रुपये, असा एका वेळचा खर्च २१,००० रुपयांच्या घरात जातो. याउलट, स्वतःच्या कारने रस्त्याने गेल्यास केवळ ३ ते ४ हजार रुपयांच्या इंधनात प्रवास होतो.
बोटीवरील खाण्यापिण्याचे दरही सामान्यांच्या आवाक्याबाहेर आहेत:
- पाण्याची बाटली: ९० रुपये (१ लिटर)
- चहा: १२० रुपये
- वडापाव/समोसा (२ नग): १२० रुपये
- जेवण (बिर्याणी/राईस): ३०० ते ५०० रुपये मुंबईहून घरापर्यंत पोहोचवेपर्यंत एका व्यक्तीला किमान ४,५०० ते ५,००० रुपये खर्च येतो, जो जनशताब्दी एक्सप्रेस किंवा एसटी बसच्या तुलनेत कित्येक पटीने जास्त आहे.
वेळेचे गणित: ७ तास की १४ तास?
जाहिरातींमध्ये हा प्रवास ६ ते ७ तासांचा असल्याचे सांगितले जात असले तरी, प्रत्यक्षात प्रवाशांना घरापासून गावापर्यंत पोहोचायला १२ ते १४ तास लागत आहेत. सकाळी ८ च्या बोटीसाठी पहाटे ५ वाजता घरातून निघावे लागते. समुद्रातील ट्रॅफिक आणि तांत्रिक कारणांमुळे विजयदुर्गला पोहोचायला साडेआठ ते नऊ तास लागतात. तिथून पुढे मालवण, कणकवली किंवा वेंगुर्ल्याला जाण्यासाठी पुन्हा खासगी वाहनाचा मोठा खर्च आणि वेळ खर्ची पडतो. अशा वेळी ८ तासात पोहोचवणारी ‘जनशताब्दी एक्सप्रेस’ हाच सर्वात वेगवान आणि स्वस्त पर्याय वाटत असल्याची भावना प्रवासी व्यक्त करत आहेत.
सेकंड हँड बोट आणि सुरक्षेचा प्रश्न
सध्या वापरली जाणारी बोट ही २००३ मधील बनावटीची असून ती सुमारे २३ वर्षे जुनी आहे. या ८ तासांच्या प्रवासात मोबाईल नेटवर्क नसते, चार्जिंग पॉईंट्सची कमतरता आहे आणि ३,००० रुपयांच्या तिकिटात मिळणारी बसण्याची व्यवस्था (Sitting Arrangement) अजिबात आरामदायी नाही. समुद्रात काही तांत्रिक बिघाड झाल्यास आपत्कालीन मदतीची काय यंत्रणा आहे, याबद्दलही प्रवाशांमध्ये संभ्रम आहे.
उपाय काय? तज्ञांचे मत
ही सेवा कायमस्वरूपी टिकवायची असेल तर केवळ पर्यटकांवर अवलंबून राहून चालणार नाही. त्यासाठी खालील बदल आवश्यक आहेत: १. पॅसेंजर बोट सेवा: फक्त प्रवाशांसाठी स्वतंत्र बोट सुरू करून तिकीट दर १,००० ते १,५०० रुपयांपर्यंत आणणे आवश्यक आहे. २. कनेक्टिव्हिटी: रत्नागिरी, मालवण, देवगड आणि वेंगुर्ला या सर्व बंदरांना जोडून थांबे वाढवणे गरजेचे आहे. ३. खाद्यपदार्थांचे दर: बोटीवर घरचे जेवण आणण्यास परवानगी असावी किंवा कॅन्टीनचे दर सामान्य असावेत. ४. स्पर्धा: एम-टू-एम व्यतिरिक्त इतर कंपन्यांनाही या मार्गावर संधी दिल्यास स्पर्धा वाढून दर कमी होऊ शकतात.
निष्कर्ष: सध्याची जलवाहतूक ही सामान्य कोकणी प्रवाशापेक्षा ‘पर्यटकांना’ आकर्षित करण्यासाठी जास्त योग्य वाटते. जर ही सेवा सामान्य माणसासाठी हवी असेल, तर सरकारने आणि प्रशासनाने दरांवर फेरविचार करणे गरजेचे आहे. अन्यथा, ४० वर्षांनंतर सुरू झालेली ही सेवा केवळ एक ‘हौस’ ठरून काही महिन्यांतच बंद पडण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
