नवी दिल्ली: मुलांच्या संगोपनात केवळ आईच नाही, तर वडिलांची भूमिकाही तितकीच महत्त्वाची असते, असे महत्त्वपूर्ण निरीक्षण नोंदवत सर्वोच्च न्यायालयाने (Supreme Court) केंद्र सरकारला पितृत्व रजेबाबत (Paternity Leave) कायदा करण्याची सूचना केली आहे. १७ मार्च रोजी झालेल्या सुनावणीत न्यायालयाने ‘सामाजिक सुरक्षा’ आणि ‘प्रजनन स्वायत्तता’ या मुद्द्यांवर भर देत पालकांसाठी मोठे दिलासादायक निर्देश दिले आहेत.
‘पालकत्व ही दोघांचीही जबाबदारी’
न्यायमूर्ती जे. बी. पारडीवाला आणि न्यायमूर्ती आर. महादेवन यांच्या खंडपीठाने स्पष्ट केले की, मुलाच्या भावनिक, शारीरिक आणि मानसिक विकासात वडिलांच्या भूमिकेकडे दुर्लक्ष करणे अयोग्य आहे. संगोपन ही केवळ आईची जबाबदारी नसून ती आई-वडील दोघांचीही संयुक्त जबाबदारी आहे. त्यामुळे पित्यालाही मुलाच्या सुरुवातीच्या काळात संगोपनाची संधी मिळण्यासाठी पितृत्व रजेचा कायदा आवश्यक असल्याचे न्यायालयाने म्हटले आहे.
दत्तक मातांसाठी मोठा विजय: ‘ती’ अट ठरवली घटनाबाह्य
याच निकालात न्यायालयाने दत्तक घेणाऱ्या मातांबाबत असलेला एक भेदभाव करणारा नियम रद्दबातल ठरवला आहे.
- जुना नियम: सामाजिक सुरक्षा संहिता २०२० (कलम ६०-४) नुसार, केवळ ३ महिन्यांपेक्षा कमी वयाचे बाळ दत्तक घेतल्यासच महिलेला १२ आठवड्यांची प्रसूती रजा मिळत होती.
- न्यायालयाचा निर्णय: न्यायालयाने ही वयाची अट घटनाबाह्य ठरवली आहे. आता दत्तक घेतलेल्या मुलाचे वय कितीही असो, दत्तक घेणाऱ्या आईला १२ आठवड्यांची प्रसूती रजा (Maternity Leave) मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
समानतेच्या अधिकाराचे उल्लंघन
अॅडव्होकेट हंसा आनंदिनी नंदुरी यांनी या नियमाविरोधात याचिका दाखल केली होती. न्यायालयाने मान्य केले की, मुलाच्या वयावर आधारित रजेचा लाभ देणे हे राज्यघटनेतील कलम १४ (समानतेचा अधिकार) आणि कलम २१ (जगण्याचा अधिकार) यांचे उल्लंघन आहे. दत्तक विधान हा ‘प्रजनन स्वायत्ततेच्या अधिकाराचा’ एक भाग असल्याचेही न्यायालयाने नमूद केले.
बातमीचे प्रमुख ठळक मुद्दे (Quick Highlights):
- केंद्र सरकारला सूचना: पितृत्व रजेबाबत (Paternity Leave) विशेष कायदा करण्याच्या हालचाली करा.
- दत्तक मुलांचे वय: ३ महिन्यांच्या वयाची अट रद्द; आता सर्व दत्तक मातांना रजा मिळणार.
- कोर्टाचे निरीक्षण: मुलाच्या संगोपनात पित्याची भूमिकाही तितकीच मोलाची.
- कायदेशीर आधार: वयावर आधारित भेदभाव करणे हे मूलभूत अधिकारांचे उल्लंघन.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
16:26 18-03-2026
