चिपळूण: “एकजूट असेल तर अशक्य गोष्टही शक्य होते,” याचाच प्रत्यय चिपळूण तालुक्यातील स्वयंदेव गावाने दिला आहे. ऐन उन्हाळ्यात पाणीटंचाईच्या झळा सोसणाऱ्या या गावाने सरकारी मदतीची वाट न पाहता लोकसहभाग आणि श्रमादानातून डोंगरमाथ्यावरून ग्रॅव्हीटी (गुरुत्वाकर्षण) पद्धतीने पाणी गावात आणले आहे. अनुभव प्रतिष्ठान ट्रस्टच्या पुढाकाराने राबवलेल्या या मोहिमेमुळे गावाचा पिण्याच्या पाण्याचा पिढ्यानपिढ्यांचा प्रश्न आता कायमचा सुटला आहे.
डोंगरदऱ्यातून २.५ किमीची पाईपलाईन; श्रमादानातून उभे राहिले जलस्वप्न
चिपळूणमधील दसपटी विभागातील स्वयंदेव गावातील ग्रामस्थांनी एकत्र येत ही किमया साधली आहे. सह्याद्रीच्या उंच डोंगररांगांमधील तिवडी गावाजवळील एका खापर झऱ्याचे पाणी ग्रॅव्हीटीने गावात आणता येईल, असा पर्याय तज्ज्ञांनी सुचवला होता.
- मुख्य आव्हाने: घनदाट जंगल आणि कठीण डोंगराळ भाग.
- प्रयत्न: सुमारे अडीच ते तीन किलोमीटर लांबीची पाईपलाईन अत्यंत दुर्गम भागातून टाकण्यात आली.
- श्रमदान: ग्रामस्थांनी स्वत: पाईपलाईनसाठी खुदाई केली आणि पायी रस्ता तयार केला.
अनुभव प्रतिष्ठान आणि भारत सरकारचा हातभार
या प्रकल्पासाठी अनुभव प्रतिष्ठान ट्रस्टने मुख्य पुढाकार घेतला. तसेच भारत सरकारच्या पर्यावरण मंत्रालयाच्या जागतिक विकास कार्यक्रमांतर्गत मिळालेल्या अर्थसहाय्यामुळे हा प्रकल्प तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम झाला. अनुभव प्रतिष्ठानचे प्रतिनिधी, तज्ज्ञ अभियंते आणि स्थानिक शेतकरी चंद्रकांत सुर्वे व शरद पवार यांनी या नियोजनात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
६० हजार लिटरची टाकी आणि जलपूजन
प्रकल्पांतर्गत झऱ्याजवळ योग्य बांधबंदिस्ती करून पाणी साठवण्यात आले. तिथून पाईपलाईनद्वारे हे पाणी ग्रामपंचायतीच्या ६० हजार लिटर क्षमतेच्या टाकीत आणले गेले. जेव्हा पहिल्यांदा गावात पाणी पोहोचले, तेव्हा ग्रामस्थांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू तरळले. जलपूजन करून सर्व गावकऱ्यांनी हा ऐतिहासिक क्षण साजरा केला.
केवळ पिण्याचे पाणीच नाही, तर शेतीसाठीही समृद्धी!
पाणी उपलब्ध झाल्यामुळे स्वयंदेव गावाचा चेहरामोहरा बदलणार आहे:
- दुबार पिके: पिण्याव्यतिरिक्त उरलेले पाणी लोक आता शेतीसाठी वापरू लागले आहेत. यामुळे शेतकरी आता दुबार पिके घेऊ शकतील.
- आर्थिक स्तर: कृषी विकासामुळे ग्रामस्थांचा आर्थिक स्तर उंचावण्यास मदत होणार आहे.
- जलव्यवस्थापन: पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी ग्रामस्थांनी एक समिती स्थापन करून जलव्यवस्थापन करावे, अशा सूचना अनुभव प्रतिष्ठानने केल्या आहेत.
या गावांची तहान भागली
अडीच किलोमीटरचा डोंगर पार करून आलेल्या या पाण्यामुळे केवळ स्वयंदेवच नाही, तर राधानगर आणि गणेशपूर या वाड्यांचाही पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न निकालात निघाला आहे.
निष्कर्ष: स्वयंदेव ग्रामस्थांच्या या ‘वॉटर मॉडेल’चे सर्वत्र कौतुक होत असून, अनेक भागांतील लोक या प्रकल्पाला भेट देऊन माहिती घेत आहेत. एकी आणि कष्टाच्या जोरावर नैसर्गिक स्त्रोतांचा वापर कसा करावा, याचा हा प्रकल्प उत्तम वस्तुपाठ ठरला आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
14:44 04-04-2026
