इस्लामाबाद: गेल्या पाच दशकांपासून एकमेकांचे कट्टर शत्रू राहिलेले अमेरिका आणि इराण आज पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने एकाच टेबलावर येण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या ऐतिहासिक ‘शस्त्रसंधी’ चर्चेसाठी दोन्ही देशांची उच्चस्तरीय शिष्टमंडळे पाकिस्तानात दाखल झाली असून, आज दुपारी ३ वाजेपासून या प्रक्रियेला सुरुवात झाली आहे.
चर्चेचे प्रमुख शिलेदार
- अमेरिका: उपराष्ट्रपती जे.डी. व्हान्स (J.D. Vance) यांच्या नेतृत्वाखालील शिष्टमंडळ. यामध्ये जारेड कुशनर आणि स्टीव्ह विटकॉफ यांसारख्या महत्त्वाच्या नेत्यांचा समावेश आहे.
- इराण: संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बागेर गालिबाफ यांच्या नेतृत्वाखालील ७१ जणांचे मोठे शिष्टमंडळ.
अमेरिकेच्या प्रमुख ३ मागण्या आणि प्राधान्यक्रम
पाकिस्तानचे माजी एअर मार्शल मसूद अख्तर यांच्या विश्लेषणानुसार, अमेरिकेने या चर्चेत आपले ‘कार्ड्स’ स्पष्ट केले आहेत:
- होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz): ही सामुद्रधुनी पुन्हा व्यापारासाठी खुली करणे हे अमेरिकेचे सर्वोच्च प्राधान्य आहे. जागतिक तेल पुरवठ्यासाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
- अणू सुविधांची तपासणी: आंतरराष्ट्रीय अणू निरीक्षकांना इराणच्या अणू प्रकल्पांना भेट देण्याची आणि तपासणी करण्याची परवानगी मिळावी, अशी अमेरिकेची अट आहे.
- प्रादेशिक शांतता: लेबनॉन आणि येमेनमधील तणाव कमी करण्यासाठी इराणने पुढाकार घ्यावा.
इराणचा कडक पवित्रा: ‘इस्रायलचे नाव पुढे करू नका’
चर्चेला बसण्यापूर्वीच इराणने अमेरिकेला स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला आहे. इराणच्या मते, इस्रायल हे अमेरिकेच्या मर्जीनुसारच चालते. त्यामुळे चर्चेत काही अडथळा आल्यास किंवा ती अपयशी ठरल्यास त्याचे खापर इस्रायलवर फोडून अमेरिकेला आपली जबाबदारी टाळता येणार नाही. अपयशाची सर्वस्वी जबाबदारी अमेरिकेचीच असेल, असे इराणने ठणकावून सांगितले आहे.
पाकिस्तानचा ‘मास्टर प्लॅन’ आणि मध्यस्थी
पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांनी ही चर्चा यशस्वी करण्यासाठी आपली पूर्ण ताकद पणाला लावली आहे. पाकिस्तानची रणनीती खालीलप्रमाणे आहे:
- थेट संवाद (Direct Talks): जे.डी. व्हान्स आणि गालीबाफ यांनी हस्तांदोलन करावे आणि थेट चर्चा करावी, असा पाकिस्तानचा प्रयत्न आहे.
- शटल डिप्लोमसी (Indirect Talks): जर थेट चर्चा शक्य झाली नाही, तर पाकिस्तानी अधिकारी एका खोलीतून दुसऱ्या खोलीत निरोप नेण्याचे काम करतील.
- राजनैतिक विजय: जर दोन्ही देशांनी थेट चर्चा केली, तर तो पाकिस्तानसाठी मोठा राजनैतिक विजय मानला जाईल.
मोठी घडामोड: मालमत्ता मुक्त होण्याची शक्यता?
‘रॉयटर्स’च्या वृत्तानुसार, चर्चेच्या पहिल्याच टप्प्यात अमेरिकेने इराणची गोठवलेली (Frozen) मालमत्ता मुक्त करण्याची तयारी दर्शवली आहे. हा इराणसाठी मोठा आर्थिक दिलासा असू शकतो आणि चर्चेला सकारात्मक वळण देणारा मुद्दा ठरू शकतो.
निष्कर्ष: वेळ इराणच्या बाजूने?
तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिकेवर ही चर्चा यशस्वी करण्याचा मोठा दबाव आहे. दुसरीकडे, इराणची स्थिती सध्या काहीशी मजबूत असून ते आपल्या अणू कार्यक्रम आणि क्षेपणास्त्रांच्या मुद्द्यावर माघार घेण्यास तयार नाहीत. मात्र, येमेन आणि लेबनॉनसारख्या मुद्द्यांवर इराण काही प्रमाणात नरमाई दाखवू शकतो.
पुढील काही तास केवळ मध्य आशियासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी आणि शांततेसाठी निर्णायक ठरणार आहेत.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
17:06 11-04-2026
