छत्रपती संभाजीनगर : महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील खुलताबाद येथे असलेली मुघल सम्राट औरंगजेबाची कबर सध्या राज्यात चर्चेचा विषय ठरली आहे. गेल्या काही दिवसांपासून काही संघटना आणि राजकीय नेते या कबरीला हटवण्याची मागणी करत आहेत. मात्र, ही कबर हटवणे इतके सोपे नाही, यामागे कायदेशीर, ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय कारणे आहेत. ही कबर का हटवता येणार नाही, याचा सविस्तर आढावा घेऊया.
कायदेशीर संरक्षण
औरंगजेबाची कबर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाच्या (ASI) संरक्षणाखाली येते. ही कबर एक ऐतिहासिक स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आली असून, तिचे संरक्षण आणि देखभाल करण्याची जबाबदारी ASI ची आहे. भारतातील पुरातन स्मारक आणि पुरातत्त्व स्थळे संरक्षण कायदा, १९५८ अंतर्गत अशा संरक्षित स्मारकांवर कोणतीही कारवाई करणे किंवा त्यांना हटवणे कायदेशीररीत्या अशक्य आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही विधानसभेत याबाबत स्पष्टता आणली होती की, “ही कबर ASI च्या संरक्षणाखाली आहे आणि काही गोष्टी कायद्याच्या कक्षेतच कराव्या लागतात.” त्यामुळे राज्य सरकारलाही यात हस्तक्षेप करण्याचे अधिकार नाहीत.
ऐतिहासिक महत्त्व
औरंगजेबाची कबर ही मराठ्यांच्या शौर्याची आणि मुघल साम्राज्याच्या अवनतीची साक्ष मानली जाते. औरंगजेब हा दिल्लीचा शक्तिशाली सम्राट असूनही त्याला आपले अंतिम दिवस महाराष्ट्रात घालवावे लागले आणि ३ मार्च १७०७ रोजी अहमदनगर येथे त्याचा मृत्यू झाला. त्याच्या इच्छेनुसार त्याचा मृतदेह खुलताबाद येथे त्याचे गुरू शेख झैनुद्दीन सिराजी यांच्या दर्ग्याजवळ दफन करण्यात आला. ही कबर मराठ्यांनी औरंगजेबाला पराभूत केल्याचा ऐतिहासिक पुरावा मानली जाते. अनेक इतिहासकार आणि स्थानिकांचे मत आहे की, ही कबर हटवणे म्हणजे हा गौरवशाली इतिहास पुसण्यासारखे आहे.
प्रशासकीय अडचणी
औरंगजेबाच्या कबरीवरून सध्या राज्यात राजकीय वातावरण तापले आहे. विश्व हिंदू परिषद आणि बजरंग दलासारख्या संघटनांनी कबर हटवण्यासाठी आंदोलने केली असून, काही ठिकाणी हिंसाचारही उसळला आहे. नागपूरमध्ये १७ मार्च २०२५ रोजी झालेल्या हिंसाचारानंतर संचारबंदी लागू करावी लागली. अशा परिस्थितीत कबर हटवण्याचा निर्णय घेतल्यास कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. सरकारला हे पाऊल उचलताना सामाजिक सलोखा आणि शांतता राखण्याचे आव्हान आहे. स्थानिक नागरिकांचेही म्हणणे आहे की, “ही कबर हटवून कोणतेही सकारात्मक परिणाम होणार नाहीत, उलट तणाव वाढेल.”
स्थानिकांचे मत
खुलताबाद येथील रहिवासी आणि फुलविक्रेते यांनीही या मागणीला विरोध दर्शवला आहे. इक्बाल शेख नावाच्या एका फुलविक्रेत्याने म्हटले, “शिवाजी महाराजांच्या वंशजांनीही ही कबर हटवली नाही, मग आता का हटवायची? यामुळे आमच्या गावाची शांतता आणि पर्यटनावर परिणाम होईल.” खुलताबाद हे धार्मिक आणि ऐतिहासिक पर्यटनस्थळ असून, दरवर्षी देश-विदेशातून लाखो पर्यटक येथे भेट देतात. कबर हटवल्यास या पर्यटनावरही विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
राजकीय नेत्यांचे मत
ठाकरे गटाचे खासदार अरविंद सावंत यांनी म्हटले, “औरंगजेबाची कबर हटवून काय साध्य होणार? ती महाराष्ट्रातच राहू द्या, ती आमच्या शौर्याची आठवण आहे.” तर केंद्रीय मंत्री रामदास आठवले यांनीही असेच मत व्यक्त केले की, “कबर हटवण्याने कोणताही उद्देश साध्य होणार नाही.” दुसरीकडे, भाजपच्या काही नेत्यांनी आणि हिंदू संघटनांनी कबर हटवण्याची मागणी कायम ठेवली आहे, ज्यामुळे हा वाद आणखी चिघळला आहे.
निष्कर्ष
औरंगजेबाची कबर हटवणे शक्य नाही, याचे मुख्य कारण म्हणजे तिला मिळालेले कायदेशीर संरक्षण, तिचे ऐतिहासिक महत्त्व आणि त्यामुळे उद्भवणाऱ्या प्रशासकीय अडचणी. ही कबर हटवण्यापेक्षा ती मराठ्यांच्या पराक्रमाचे प्रतीक म्हणून जपली जावी, असे अनेकांचे मत आहे. सध्याच्या परिस्थितीत सरकारसमोर कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्याचे मोठे आव्हान आहे, आणि या वादावर तोडगा काढण्यासाठी सर्व बाजूंना विचारात घेणे गरजेचे आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
11:04 19-03-2025
