कोल्हापूर: निसर्गसंपन्न कोल्हापूरच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. शहरातील नैसर्गिक माळरानांवर संशोधकांना ‘दारकरी’ कोळ्याच्या (Trapdoor Spider) एका अत्यंत दुर्मिळ आणि नव्या प्रजातीचा शोध लागला आहे. विशेष म्हणजे, या नव्या प्रजातीला कोल्हापूर शहराचे नाव देण्यात आले असून, तिला आता ‘टायटनइडिओप्स कोल्हापूरएन्सिस’ या शास्त्रीय नावाने ओळखले जाईल.
शिवाजी विद्यापीठाच्या संशोधकाचे यश
हा महत्त्वपूर्ण शोध शिवाजी विद्यापीठाच्या प्राणिशास्त्र विभागातील संशोधक सत्पाल गंगलमाले यांनी लावला आहे. त्यांच्या पीएच.डी. संशोधनाचा हा एक भाग असून, या शोधामुळे कोल्हापूरच्या जैवविविधतेचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे.
काय आहे या ‘दारकरी’ कोळ्याचे वैशिष्ट्य?
या कोळ्यांना ‘दारकरी’ किंवा ‘ट्रॅपडोअर स्पायडर’ म्हणण्यामागे एक रंजक कारण आहे:
- शिकारीची पद्धत: हे कोळी जमिनीत उभी किंवा तिरकी बिळे तयार करतात आणि त्या बिळांच्या तोंडाशी मातीसारखेच दिसणारे ‘दार’ तयार करतात.
- अदृश्य घरे: हे दरवाजे भोवतालच्या मातीशी इतके एकरूप होतात की ते सहजासहजी डोळ्यांना दिसत नाहीत.
- खाद्य: दबा धरून बसलेला हा कोळी बिळाजवळ येणारे रातकिडे आणि छोट्या कीटकांची क्षणात शिकार करतो.
- शास्त्रीय ओळख: दातांची विशिष्ट रचना आणि आठ डोळ्यांची मांडणी यावरून याला ‘टायटन इडिओप्स’ वंशात समाविष्ट करण्यात आले आहे.
विदेशी वृक्षांमुळे अस्तित्वाला धोका
संशोधनात एक चिंताजनक बाब समोर आली आहे. नैसर्गिक गवताळ माळरानांवर या कोळ्यांची संख्या चांगली असली, तरी मानवनिर्मित बदलांमुळे ही प्रजाती धोक्यात आली आहे.
- उंदीरमारीचा फटका: ज्या भागात ‘उंदीरमारी’ सारख्या विदेशी वृक्षांची लागवड करण्यात आली आहे, तिथे या कोळ्यांचे अस्तित्व पूर्णपणे नष्ट झाले आहे.
- नामशेष होण्याचा इशारा: अधिवासात होणारे मानवी हस्तक्षेप आणि विदेशी झाडांमुळे ही स्थानिक प्रजाती भविष्यात नामशेष होऊ शकते, असा धोक्याचा इशारा संशोधकांनी दिला आहे.
महत्त्वाची टीप: स्थानिक निसर्ग साखळी टिकवण्यासाठी केवळ स्थानिक झाडे लावणे आणि नैसर्गिक माळराणांचे जतन करणे किती आवश्यक आहे, हे या संशोधनातून स्पष्ट होते.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
14:33 05-02-2026
