रत्नागिरी (प्रतिनिधी): भारतीय ज्ञान परंपरेतील अनमोल ठेवा नव्या पिढीला समजण्यायोग्य भाषेत उपलब्ध करून देण्यासाठी रत्नागिरीत एक ऐतिहासिक पाऊल उचलण्यात आले आहे. भारत सरकारच्या वैज्ञानिक तथा तांत्रिक शब्दावली आयोगाच्या (शिक्षण मंत्रालय) सहकार्याने, कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत विश्वविद्यालयाच्या रत्नागिरी उपकेंद्रात पार पडलेल्या कार्यशाळेत संस्कृतमधील तब्बल २४०० शब्दांना अचूक मराठी प्रतिशब्द शोधण्यात आले आहेत.
५ दिवसांचे वैचारिक मंथन
भारतरत्न डॉ. पांडुरंग वामन काणे संस्कृत अध्ययन उपकेंद्रात ‘भारतीय ज्ञान परंपरेचा शिक्षार्थी कोश’ (संस्कृत-मराठी) निर्मितीसाठी ५ दिवसांची विशेष कार्यशाळा आयोजित करण्यात आली होती. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांनी संस्कृतमधील क्लिष्ट शब्दांवर सखोल चर्चा करून त्यांचे सुलभ मराठी पर्याय निश्चित केले.
४० हून अधिक विषयांचा समावेश
हे २४०० शब्द केवळ साहित्यापुरते मर्यादित नसून मानवी जीवनाशी संबंधित विविध ४० पेक्षा जास्त विषयांना स्पर्श करणारे आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने खालील विषयांचा समावेश आहे:
- विज्ञान आणि तंत्रज्ञान: गणित, रसायनशास्त्र, ज्योतिषशास्त्र.
- आरोग्य आणि जीवनशैली: आयुर्वेद, योग.
- कला आणि संस्कृती: स्थापत्यशास्त्र, संगीत, चित्रकला.
- अध्यात्म आणि तत्त्वज्ञान: वेद, दर्शनशास्त्र.
प्रत्येक संज्ञेचा अर्थ, तिचा संदर्भ आणि आधुनिक काळात होणारा उपयोग यांचा बारकाईने विचार करूनच शब्दांची निवड करण्यात आली आहे.
तज्ज्ञांचा सहभाग
या महत्त्वपूर्ण प्रकल्पात अनेक मान्यवर विद्वानांनी योगदान दिले. यामध्ये:
- डॉ. दिनकर मराठे (संचालक, संस्कृत उपकेंद्र)
- डॉ. निधी पटवर्धन व प्रा. प्रज्ञा भट (गोगटे-जोगळेकर महाविद्यालय)
- प्रा. अविनाश चव्हाण, प्रा. कश्मिरा दळी, अक्षया भागवत
- प्रा. पूर्वा चुनेकर (अगस्त्य गुरुकुल, बेंगळुरू)
- प्रा. सई ओक, स्वरूप काणे
विशेष सन्मान आणि उपस्थिती
कार्यशाळेच्या समारोप प्रसंगी विश्वविद्यालयाचे प्रभारी कुलगुरू डॉ. अतुल वैद्य यांच्या हस्ते सहभागी तज्ज्ञांचा विशेष गौरव करण्यात आला. यावेळी वैज्ञानिक तथा तांत्रिक शब्दावली आयोगाचे डॉ. शहजाद अंसारी, डॉ. संजय गायकवाड आणि रत्नागिरी संस्कृत उपकेंद्राचे कर्मचारी व विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
महत्त्व:
हा उपक्रम केवळ शब्दकोश निर्मिती नसून, भारतीय ज्ञान प्रणाली (Indian Knowledge System) विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठीचा एक भक्कम पाया ठरणार आहे. यामुळे संस्कृतमधील गुढ ज्ञान मराठी भाषिकांना सहजपणे आत्मसात करता येईल.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
16:57 02-04-2026
