नवी दिल्ली: केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) २०२६-२७ या शैक्षणिक वर्षासाठी शालेय अभ्यासक्रमात क्रांतिकारी बदल जाहीर केले आहेत. नवीन राष्ट्रीय शिक्षण धोरणांतर्गत (NEP) आता इयत्ता सहावीपासून त्रिभाषा सूत्र आणि इयत्ता नववीसाठी गणित व विज्ञानाची द्विस्तरीय प्रणाली लागू करण्यात येणार आहे. विद्यार्थ्यांवरील अभ्यासाचा ताण कमी करणे आणि त्यांची विचारक्षमता वाढवणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
गणित आणि विज्ञानासाठी ‘Standard’ व ‘Advanced’ पर्याय
२०२६-२७ शैक्षणिक वर्षापासून इयत्ता नववीच्या विद्यार्थ्यांसाठी गणित आणि विज्ञान विषयांत दोन स्तर असतील. या पद्धतीनुसार पहिली बोर्ड परीक्षा २०२८ मध्ये घेतली जाईल.
- Standard (मानक) स्तर: सर्व विद्यार्थ्यांसाठी हा स्तर अनिवार्य असेल. याची परीक्षा ८० गुणांची आणि ३ तासांची असेल.
- Advanced (प्रगत) स्तर: ज्या विद्यार्थ्यांना विषयात अधिक रस आहे, त्यांच्यासाठी हा ऐच्छिक पर्याय असेल. याची २५ गुणांची स्वतंत्र १ तासाची परीक्षा घेतली जाईल.
- निकाल: प्रगत स्तराचे गुण मुख्य टक्केवारीत धरले जाणार नाहीत. मात्र, ५०% पेक्षा जास्त गुण मिळवणाऱ्यांच्या गुणपत्रिकेवर ‘प्रगत स्तर पात्रता’ असा स्वतंत्र उल्लेख असेल.
त्रिभाषा सूत्र: दोन भारतीय भाषा अनिवार्य
२०२६ पासून इयत्ता सहावीमध्ये त्रिभाषा सूत्राची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने (R1, R2, R3) केली जाईल.
- नियम: निवडलेल्या तीन भाषांपैकी किमान दोन भाषा भारतीय असणे बंधनकारक आहे.
- सूट: परदेशी शाळांतून आलेल्या विद्यार्थ्यांना काही विशेष परिस्थितीत तिसऱ्या भाषेतून सूट मिळू शकते, मात्र त्यांना एकूण विषयसंख्या पूर्ण करावी लागेल.
महत्त्वाचे बदल एका दृष्टिक्षेपात
| बदल | इयत्ता | अंमलबजावणी वर्ष |
| त्रिभाषा सूत्र | ६ वी पासून | २०२६-२७ |
| द्विस्तरीय प्रणाली (गणित-विज्ञान) | ९ वी पासून | २०२६-२७ |
| पहिली बोर्ड परीक्षा (नवीन पॅटर्न) | १० वी | २०२८ |
विद्यार्थ्यांवर काय परिणाम होईल?
सीबीएसईच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या बदलांमुळे विद्यार्थ्यांच्या उच्चस्तरीय विचारक्षमतेचे (Higher Order Thinking Skills) परीक्षण होईल. ज्या विद्यार्थ्यांना गणितात करिअर करायचे नाही, त्यांना ‘Standard’ स्तराचा अभ्यास करून ओझे कमी करता येईल, तर जिज्ञासू विद्यार्थ्यांना ‘Advanced’ स्तरामुळे अधिक सखोल ज्ञानाची संधी मिळेल.
या निर्णयामुळे भारतीय शालेय शिक्षण पद्धतीत एक मोठी संरचनात्मक सुधारणा होणार असून, विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाला चालना मिळणार आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
11:50 04-04-2026
