कोल्हापूर: पश्चिम घाटाचे वैभव आणि जैवविविधतेचा अनमोल ठेवा असलेल्या राधानगरी (लक्ष्मी) जलाशयाचा समावेश आता जागतिक महत्त्वाच्या ‘रामसर’ स्थळांच्या यादीत होण्याच्या हालचालींना वेग आला आहे. नागपूर येथील मुख्य वनसंरक्षक कार्यालयाने या क्षेत्राचा सविस्तर अभ्यास करून अहवाल सादर करण्याचे आदेश वन विभागाला दिले आहेत. यामुळे कोल्हापूरच्या पर्यटन आणि पर्यावरण संवर्धनाला मोठी चालना मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
महाराष्ट्रातील ‘या’ ६ जलाशयांमध्ये चुरस
महाराष्ट्र सरकारने रामसर दर्जा मिळवण्यासाठी राज्यातील सहा प्रमुख पाणथळ जागांचे प्रस्ताव मागवले आहेत. यामध्ये राधानगरीसह खालील जलाशयांचा समावेश आहे:
- राधानगरी जलाशय (कोल्हापूर)
- जायकवाडी नाथसागर (छत्रपती संभाजीनगर)
- तानसा तलाव (ठाणे)
- नवेगाव तलाव (गोंदिया)
- तोतलाडोह धरण (नागपूर)
- उजनी धरण (सोलापूर)
सध्या महाराष्ट्रात केवळ लोणार सरोवर, नांदूर मध्यमेश्वर आणि ठाणे खाडी फ्लेमिंगो अभयारण्य या तीनच ठिकाणांना रामसर दर्जा प्राप्त आहे.
राधानगरी जलाशयाचे महत्त्व
१९५८ मध्ये स्थापन झालेल्या महाराष्ट्रातील पहिल्या दाजीपूर-राधानगरी वन्यजीव अभयारण्याचा राधानगरी जलाशय हा मुख्य कणा आहे. हा परिसर रानगवे, दुर्मिळ पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि औषधी वनस्पतींचे हक्काचे घर आहे. विशेष म्हणजे, हे क्षेत्र आधीच युनेस्को जागतिक वारसा स्थळाचा एक भाग आहे.
रामसर करार म्हणजे नक्की काय?
२ फेब्रुवारी १९७१ रोजी इराणमधील रामसर शहरात जागतिक पाणथळ जागांच्या संरक्षणासाठी एक आंतरराष्ट्रीय करार झाला. यालाच ‘रामसर करार’ म्हटले जाते.
- जागतिक स्तरावर: १९७५ पासून हा करार लागू झाला. जगात २४०० हून अधिक रामसर स्थळे आहेत.
- भारत: भारतात १ फेब्रुवारी १९८२ पासून हा करार लागू झाला. जानेवारी २०२६ पर्यंत भारतात ९८ रामसर स्थळे घोषित झाली आहेत.
रामसर दर्जा मिळण्याचे फायदे
राधानगरी जलाशयाला हा दर्जा मिळाल्यास अनेक सकारात्मक बदल होतील:
- निसर्ग रक्षण: स्थलांतरित पक्षी आणि उभयचर प्राण्यांच्या अधिवासाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर संरक्षण मिळेल.
- नैसर्गिक फिल्टर: जलाशय जल शुद्धीकरण आणि पूर नियंत्रणाचे नैसर्गिक कार्य अधिक सक्षमपणे करू शकतील.
- स्थानिक अर्थव्यवस्था: इको-टुरिझम वाढल्याने स्थानिक रहिवाशांना रोजगाराच्या मोठ्या संधी उपलब्ध होतील.
- हवामान नियंत्रण: कार्बन साठवून ठेवण्याच्या क्षमतेमुळे हवामान बदलाशी लढण्यास मदत होईल.
“सध्या विकासाच्या नावाखाली पाणथळ जागा धोक्यात आल्या आहेत. नवीन पर्यटन धोरणामुळे कोअर झोनमध्ये हॉटेल आणि रिसॉर्ट्सना परवानगी मिळाल्याने कचरा आणि सांडपाण्याचा प्रश्न गंभीर होत आहे. केवळ महसूल न बघता राधानगरीला रामसर दर्जा मिळाल्यास येथील पर्यावरणीय गांभीर्य टिकून राहील.” — प्रा. डॉ. मधुकर बाचूळकर (ज्येष्ठ पर्यावरणतज्ज्ञ)
निष्कर्ष: राधानगरी जलाशयाला रामसर दर्जा मिळाल्यास कोल्हापूरच्या नैसर्गिक सौंदर्याचे जतन तर होईलच, पण जागतिक नकाशावर या पर्यटन स्थळाची ओळख अधिक ठळक होईल. आता साऱ्यांचे लक्ष वन विभाग सादर करणाऱ्या अहवालाकडे लागले आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
12:17 04-04-2026
