रत्नागिरी : महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य विभागाच्या पुढाकाराने आणि गोगटे-जोगळेकर महाविद्यालय, रत्नागिरीच्या बॅचलर ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्स विभागाच्या सहकार्याने दशावतार या पारंपरिक लोककलेच्या प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे. 17 ते 25 मार्च 2025 या कालावधीत सुरू असलेल्या या कार्यक्रमात दशावताराच्या विद्यार्थ्यांना रंगभूषा, वेशभूषा आणि कला सादरीकरणाचे प्रशिक्षण देण्यात येत आहे. सिद्धेश कलिंगण यांच्या प्रस्तुतीने आणि कल्लेश्वर दशावतार नाट्य मंडळाच्या सहभागाने हा कार्यक्रम वैशिष्ट्यपूर्ण ठरला आहे. या प्रशिक्षणाला आध्यात्मिकता आणि व्यवस्थापन कौशल्याची जोड देण्यात आल्याने दशावताराची परंपरा आणि त्याचा सातत्यपूर्ण प्रभाव यावर प्रकाश टाकण्यात आला आहे.
दशावतार : श्रद्धा आणि रोजगाराचा संगम
दशावतार ही कोकण पट्टा, विशेषतः सिंधुदुर्ग आणि गोवा या भागातील एक पारंपरिक लोककला आहे, जी श्रद्धेने आणि व्यावसायिक पद्धतीने सादर केली जाते. या कलेमुळे या भागात मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होत आहे. प्रशिक्षणादरम्यान दशावताराच्या कलाकारांनी रंगभूषा आणि वेशभूषेसाठी स्वतंत्र व्यक्ती न ठेवता स्वतःच ही जबाबदारी पार पाडल्याचं दिसून आलं. विशेष म्हणजे, स्त्री पात्रांविरहित काम करताना सर्व कामांचं नियोजन व्यवस्थितपणे चालतं. सिंधुदुर्ग आणि गोव्यात दशावताराचे प्रयोग सातत्याने सुरू असण्याचं कारण म्हणजे त्याच्याशी जोडलेली आध्यात्मिकता आणि उत्कृष्ट व्यवस्थापन कौशल्य. या दोन गोष्टींमुळे ही कला आजही टिकून आहे आणि श्रद्धेने लोकांपर्यंत पोहोचत आहे.
बॅचलर ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्स : नव्या पिढीला लोककलेची ओळख
रत्नागिरी एज्युकेशन सोसायटीच्या गोगटे-जोगळेकर महाविद्यालयाने स्वायत्त दर्जा मिळाल्यानंतर मुंबई विद्यापीठाच्या बॅचलर ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्स या अभ्यासक्रमाला सुरुवात केली. या अभ्यासक्रमात नाट्य, नृत्य, संगीत आणि सांस्कृतिक वारसा यांच्यासह लोककलांचा समावेश करण्यात आला आहे. पहिल्याच वर्षी 45 विद्यार्थ्यांनी या अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतला असून, त्यांना दर्जेदार कार्यक्रमांचं सादरीकरण आणि प्रशिक्षण देण्यावर भर दिला जात आहे. या प्रशिक्षणातून विद्यार्थ्यांना दशावताराच्या परंपरेची ओळख करून देण्यासोबतच त्यांचं कौशल्य वाढवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
आयोजन आणि सहकार्य
हा कार्यक्रम महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य विभागाच्या सहकार्याने आयोजित करण्यात आला आहे. श्री. नंदकिशोर जुवेकर आणि बॅचलर ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्स विभागाचे प्रमुख डॉ. आनंद आंबेकर यांच्या समन्वयाने हे प्रशिक्षण राबवलं जात आहे. पालकमंत्री नामदार उदयजी सामंत यांच्या विशेष प्रयत्नांमुळे या उपक्रमाला गती मिळाली. या कार्यक्रमाला रत्नागिरी एज्युकेशन सोसायटीच्या कार्याध्यक्षा श्रीमती शिल्पाताई पटवर्धन, कार्यवाह सतीश शेवडे, सहकार्यवाह प्रा. श्रीकांत दुदगीकर, प्राचार्य डॉ. मकरंद साखरकर, उपप्राचार्या डॉ. सीमा कदम, समन्वयक डॉ. मीनल खांडके, विभागप्रमुख डॉ. आनंद आंबेकर, प्रा. वेदांग सौंदलगेकर, प्रा. हरेश केळकर, प्रा. कश्मिरा सावंत आणि बॅचलर ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्सचे विद्यार्थी यांचं विशेष सहकार्य लाभलं.
प्रशिक्षणाचा उद्देश आणि महत्त्व
या प्रशिक्षणाचा मुख्य उद्देश दशावतार या लोककलेचं जतन आणि प्रसार करणं हा आहे. विद्यार्थ्यांना केवळ सैद्धांतिक ज्ञान न देता प्रत्यक्ष सादरीकरण आणि प्रशिक्षणाद्वारे त्यांचं कौशल्य वाढवणं हा या कार्यक्रमाचा गाभा आहे. दशावताराच्या रंगभूषा आणि वेशभूषेपासून ते सादरीकरणापर्यंतच्या प्रत्येक पैलूचं प्रशिक्षण यात देण्यात येत आहे. या उपक्रमामुळे नव्या पिढीला आपल्या सांस्कृतिक वारशाची ओळख होत असून, त्यांच्यात आध्यात्मिकता आणि व्यवस्थापन कौशल्याची जोड देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
दशावताराचा वारसा आणि भविष्य
दशावतार ही कला केवळ मनोरंजनापुरती मर्यादित नसून, ती आध्यात्मिकता आणि श्रद्धेचं प्रतीक आहे. सिंधुदुर्ग आणि गोव्यातील कलाकारांनी या कलेला व्यावसायिक स्वरूप देत रोजगार निर्मितीचं साधन बनवलं आहे. या प्रशिक्षणामुळे रत्नागिरीतील विद्यार्थ्यांनाही ही कला आत्मसात करण्याची संधी मिळत आहे. महाराष्ट्र शासन आणि गोगटे-जोगळेकर महाविद्यालयाच्या या संयुक्त प्रयत्नांमुळे दशावताराचा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचेल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.
17 ते 25 मार्च 2025 या कालावधीत सुरू असलेला हा दशावतार प्रशिक्षण कार्यक्रम रत्नागिरीच्या सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रात मैलाचा दगड ठरत आहे. आध्यात्मिकता आणि व्यवस्थापन कौशल्याची जोड देणारा हा उपक्रम दशावताराच्या जतनाबरोबरच नव्या प्रतिभांना घडवण्याचं काम करत आहे. या कार्यक्रमाला उपस्थित राहून अनेकांनी दशावताराच्या सौंदर्याचा आणि त्यातील समर्पणाचा अनुभव घेतला आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
09:38 AM 21/Mar/2025
