भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशातील नागरिकांना विदेशी चलनावर येणारा ताण कमी करण्यासाठी सोनं खरेदी टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. मात्र, या आवाहनानंतर देशभरातील सराफा बाजारात (Bullion Market) संमिश्र आणि चिंतेच्या प्रतिक्रिया उमटत आहेत. रत्नागिरीतही (Ratnagiri) याचे पडसाद पाहायला मिळत असून, येथील सुप्रसिद्ध ‘प्रमोद ज्वेलर्स’चे संचालक आणि ज्येष्ठ सुवर्णकार प्रमोद खेडेकर यांनी या विषयावर अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि रोखठोक मत व्यक्त केले आहे.
सुवर्णकार कुटुंबांच्या रोजगाराचा प्रश्न
प्रमोद खेडेकर यांनी जागतिक आणि देशांतर्गत आर्थिक स्थितीचा सखोल अभ्यास करत एक अत्यंत महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित केला आहे. ते म्हणतात, “भारतामध्ये लाखो कुटुंबे पिढ्यानपिढ्या सुवर्णकार व्यवसायावर अवलंबून आहेत. त्यांच्याकडे दुसरा कोणताही पर्यायी व्यवसाय नाही. जर देशातील लोकांनी अचानक सोनं खरेदीच थांबवली, तर या कुटुंबांनी आपली गुजराण कशी करावी? त्यांच्यावर उपासमारीची वेळ येऊ शकते.”
‘गोल्ड मॉनिटरायझेशन स्कीम’ची प्रभावी अंमलबजावणी हाच खरा उपाय
सोन्याच्या आयातीमुळे देशाच्या परकीय चलन साठ्यावर (Forex Reserves) ताण येतो हे खरे असले तरी, यावर खरेदी थांबवणे हा उपाय नसल्याचे खेडेकर यांनी स्पष्ट केले. त्यांनी सरकारला एक अत्यंत सुंदर आणि व्यावहारिक उपाय सुचवला आहे.
त्यांच्या मते, सरकारने ‘गोल्ड मॉनिटरायझेशन स्कीम’ (Gold Monetization Scheme) अधिक प्रभावीपणे आणि तात्काळ राबवली पाहिजे.
- नागरिकांकडे पडून असलेले सोने बँकांमध्ये ठेवून त्यावर त्यांना व्याज दिले जावे.
- बँकांनी तेच सोने बाजारात सराफांना विक्रीसाठी उपलब्ध करून द्यावे.
- यामुळे देशातल्या देशात सोन्याचे चक्र फिरेल आणि भारताला परदेशातून विदेशी सोने आयात करण्याची गरजच भासणार नाही. सरकारने या उपायावर प्रामुख्याने फोकस करायला हवा.
सामान्य भारतीयांनी खरंच सोने खरेदी थांबवावी का?
पश्चिम आशियातील भूराजकीय तणाव, वाढते तेलाचे दर आणि रुपयावर येणारा दबाव पाहता आयात कमी करणे हा देशहिताचा भाग नक्कीच असू शकतो. पण सामान्य भारतीयांसाठी याचे उत्तर सरळ “हो” असे नाही.
भारतात सोने आणि चांदी या फक्त ‘चैनीच्या वस्तू’ नाहीत. ती भारतीय कुटुंबांची परंपरागत बचत आहे. ग्रामीण भाग, मध्यमवर्ग आणि लहान व्यावसायिकांसाठी सोने हे आर्थिक सुरक्षिततेचे सर्वात विश्वासार्ह साधन (Safe Haven) मानले जाते. जेव्हा जेव्हा महागाई वाढते, आर्थिक अस्थिरता येते किंवा चलनावर अविश्वास निर्माण होतो, तेव्हा लोक नैसर्गिकरित्या सोन्याकडे वळतात.
जागतिक संस्थांचे अंदाज आणि सर्वसामान्यांचे संभाव्य नुकसान
सध्याच्या काळात जगातील आघाडीच्या आर्थिक संस्था सोन्याबाबत अत्यंत ‘बुलिश’ (Bullish) अंदाज देत आहेत. Goldman Sachs आणि JPMorgan सारख्या मोठ्या संस्थांनी सोन्याचे दर भविष्यात आणखी वाढतील असे स्पष्ट केले आहे.
अशा परिस्थितीत जर भारतीय नागरिकांनी केवळ “देशहितासाठी” म्हणून किंवा भावनिक दबावाखाली सोने खरेदी थांबवली आणि काही महिन्यांनी सोन्याच्या किंमती गगनाला भिडल्या, तर सर्वात मोठा आर्थिक तोटा सर्वसामान्य भारतीयांचाच होईल. कारण आज न घेतलेले सोने उद्या अधिक महागड्या दरात विकत घ्यावे लागेल.
देशभक्ती आणि कौटुंबिक सुरक्षा यांचा समतोल
इतिहास साक्षी आहे की, संकटाच्या काळात सोने नेहमीच एक संरक्षणात्मक मालमत्ता म्हणून काम करते. याचा अर्थ असा अजिबात नाही की नागरिकांनी अमर्याद सोने खरेदी करावी. पण “सोनं घेऊच नका” असा व्यापक संदेश भारतीयांच्या दीर्घकालीन आर्थिक हिताविरुद्ध जाऊ शकतो. विशेषतः भारतासारख्या देशात जिथे सोने हे कौटुंबिक सुरक्षा कवच आहे आणि चांदी ही उद्योग व बचत या दोन्हीसाठी महत्त्वाची आहे. देशभक्ती अत्यंत महत्त्वाची आहे, पण देशातील नागरिकांची आर्थिक सुरक्षाही तितकीच महत्त्वाची आहे. : – प्रमोद खेडेकर (संचालक, प्रमोद ज्वेलर्स, रत्नागिरी)
