जलसंधारण आणि जलसाक्षरतेमधील उल्लेखनीय कार्याबद्दल जिल्हा प्रशासनाकडून गौरव
रत्नागिरी: रत्नागिरी जिल्ह्यात जलसंधारण, जलसाक्षरता आणि जलसुरक्षा संदर्भातील जागृतीच्या क्षेत्रात गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयाच्या राष्ट्रीय सेवा योजना (एनएसएस) विभागाने अत्यंत महत्त्वपूर्ण व उल्लेखनीय सामाजिक कार्य केले असून, या कार्याची दखल घेत विभागाला प्रतिष्ठित ‘जलगौरव पुरस्कार’ प्रदान करण्यात आला आहे. रत्नागिरी जिल्हा जल साक्षरता अभियान, रत्नागिरी पर्यटन सहकारी सेवा संस्था मर्यादित, हिरवळ प्रतिष्ठान व जिल्हा प्रशासन यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित ‘रत्नागिरी जिल्हा शाश्वत पाणी परिषदेत’ हा सन्मान सोहळा पार पडला.
ग्रामीण भागात वनराई बंधारे बांधणे, पाणलोट क्षेत्रविकास, जलसाक्षरता फेरी, पथनाट्ये आणि प्रत्यक्ष श्रमदानाच्या माध्यमातून ‘पाणी अडवा-पाणी जिरवा’ हा संदेश प्रभावीपणे पोहोचवल्याबद्दल हा गौरव करण्यात आला आहे. महाविद्यालयाच्या राष्ट्रीय सेवा योजना विभागाने जलसंवर्धनाच्या क्षेत्रात केवळ बैठका न घेता प्रत्यक्ष श्रमदानावर आधारित अनेक दूरगामी उपक्रम राबवले आहेत. यामध्ये विशेष उल्लेखनीय उपक्रम म्हणजे गोळप नदी पुनरुज्जीवन प्रकल्प होय. या अभियानांतर्गत महाविद्यालयातील स्वयंसेवकांनी नदीपात्रातील गाळ काढणे, जलप्रवाहाला अडथळा निर्माण करणारे घटक दूर करणे आणि स्थानिक नागरिकांच्या सक्रिय सहभागातून जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन करण्याचे आदर्श कार्य केले.
हे ऐतिहासिक अभियान २६ डिसेंबर २०१० ते २ जानेवारी २०११ या कालावधीत राबविण्यात आले होते. या व्यापक लोकसहभागाच्या कामामध्ये महाराष्ट्रासह गुजरात, कर्नाटक आणि गोवा या शेजारील राज्यांतील सुमारे ७५० महाविद्यालयीन विद्यार्थी मोठ्या उत्साहाने सहभागी झाले होते. याशिवाय, प्रत्येक श्रमदान शिबिरातील दत्तक गावातील लोकांसाठी प्रत्यक्ष बंधारे बांधणे, गाळ उपसणे आणि कचरामुक्त जलस्रोत तयार करणे यांसारखे उपक्रम सातत्याने राबविण्यात आले आहेत.
जनजागृतीसाठी पथनाट्यांचे सादरीकरण तसेच जल सर्वेक्षण व जलतपासणी, नागरिकांच्या मुलाखती घेणे, जलस्रोत दूषित होणार नाहीत याची दक्षता घेणे आणि सांडपाणी व्यवस्थापनासंदर्भात जनजागृती करणे असे विविध उपक्रम एनएसएस विभागाने हाती घेतले. जिल्ह्यातील नाखरे, नातुंडे, मावळंगे, दांडेअडोम, पावस, शिवार आंबेरे, कुर्धे, केळ्ये, चांदेराई आणि निरूळ अशा विविध गावांमधून शेकडो बंधाऱ्यांची उभारणी करून स्थानिकांना जलसुरक्षेबाबत स्वावलंबी बनवले आणि शासकीय कार्यात मोलाचे योगदान दिले.
या दैदिप्यमान यशाबद्दल महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. मकरंद साखळकर यांनी सर्व आजी-माजी कार्यक्रमाधिकारी, राष्ट्रीय सेवा योजना विभागातील आजी-माजी स्वयंसेवक तसेच जलसंवर्धनासंदर्भात हिरिरीने सहकार्य करणारे छात्रसेना आणि इको क्लबच्या स्वयंसेवकांचे हार्दिक अभिनंदन केले आहे.
पार्श्वभूमी आणि संदर्भ
कोकण किनारपट्टीच्या भागात भरपूर पाऊस पडत असला तरी भूजल पातळी टिकवून ठेवणे आणि जलसाक्षरता वाढवणे ही काळाची गरज बनली आहे. शाश्वत विकासासाठी जलसंधारण हा कणा मानला जातो. ग्रामीण भागातील जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी शैक्षणिक संस्था आणि तरुण विद्यार्थ्यांचा सहभाग कसा मोलाचा ठरू शकतो, याचे उत्तम उदाहरण गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयाच्या एनएसएस विभागाने कोकणात घालून दिले आहे. ग्रामीण भागात शाश्वत जलव्यवस्थापनाचा प्रसार करण्यासाठी यापूर्वीही विविध प्रशासकीय आणि सामाजिक संस्थांनी पुढाकार घेतला असून, अशा परिषदांच्या माध्यमातून चांगल्या उपक्रमांचा सन्मान केला जातो.
