उपलब्ध जलसाठ्याचा विनियोग करताना पिण्याचे पाणी, शेती आणि स्थानिक गरजांना प्राधान्य देण्याची गरज; रत्नागिरीतील ६ तालुक्यांत दुष्काळी परिस्थिती
Koyna Water Management Concern बाबत मिळालेल्या माहितीनुसार, रत्नागिरी जिल्ह्यात यंदा पावसाने ओढ दिल्याने दुष्काळी परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे. पावसाचे प्रमाण घटल्याने भातशेतीचे मोठे नुकसान झाले असून अनेक गावांमध्ये पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्नही डोके वर काढू लागला आहे. जिल्ह्यातील सहा तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर झाल्याच्या पार्श्वभूमीवर आता कोयनेच्या पाण्याच्या नियोजनाचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे.
कोयना जलाशयातील उपलब्ध पाणीसाठा, वीजनिर्मिती, सिंचन आणि पिण्याच्या पाण्याच्या गरजा यांचा योग्य समन्वय साधताना कोकणातील पाणीटंचाईच्या प्रश्नाकडेही तितक्याच गांभीर्याने पाहण्याची गरज निर्माण झाली आहे. कोकणात पावसाचे प्रमाण तुलनेने अधिक असले तरी पावसाचे पाणी अडवून ठेवण्याची आणि त्याचा वर्षभर विनियोग करण्याची व्यवस्था पुरेशी सक्षम नाही. डोंगरदऱ्यांमधून वाहणारे पाणी थेट समुद्राला मिळते. त्यामुळे पावसाळ्यात नद्या दुथडी भरून वाहत असतानाही उन्हाळ्यात अनेक गावांना टँकरवर अवलंबून राहावे लागते.
Koyna Water Management Concern: पाण्याचे नियोजन आधी, टँकरचे नियोजन नंतर!
दुष्काळाच्या काळात टँकर, चारा-पाणी आणि तात्पुरत्या उपाययोजनांवर कोट्यवधी रुपये खर्च होतात. मात्र, पावसाळ्यातील पाण्याचे योग्य नियोजन केले तर भविष्यातील टंचाईची तीव्रता कमी करता येऊ शकते. त्यामुळे कोयनेच्या पाण्याच्या नियोजनासोबतच कोकणातील स्थानिक जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन आणि पाणी साठवण क्षमता वाढवण्याची मोहीम हाती घेणे ही काळाची गरज बनली आहे. बदलते पर्जन्यमान, वाढती पाण्याची मागणी आणि शेतीसमोरील आव्हाने लक्षात घेता जलसाठ्याच्या वापराबाबत दीर्घकालीन धोरण आवश्यक आहे.
पाण्याचे नियोजन करताना केवळ वीजनिर्मिती किंवा सिंचनाचा विचार न करता पिण्याच्या पाण्याची गरज आणि दुष्काळी परिस्थितीच्या संभाव्य परिणामांचाही विचार होणे गरजेचे आहे.
स्थानिक जलस्रोतांची साठवण क्षमता वाढवण्याची गरज
रत्नागिरी जिल्ह्यातील ६ तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली असताना उपलब्ध पाणीस्रोतांचे योग्य व्यवस्थापन करणे अत्यावश्यक बनले आहे.
गावोगावी असलेले तलाव, बंधारे, पाझर तलाव आणि लघुपाझरबंधारे प्रकल्पांची पाणी साठवण क्षमता वाढवणे
पावसाळ्यात वाहून जाणारे पाणी अडवण्यासाठी नदी-नाल्यांवर छोटे बंधारे उभारणे
जलसंधारणाची कामे पूर्ण करणे आणि भूजल पुनर्भरण प्रक्रियेवर भर देणे
कोयना जलाशयातील पाण्याच्या उपलब्धतेचा आणि विविध वापरांचा पारदर्शक आढावा घेऊन दुष्काळी परिस्थितीत पाण्याचे नियोजन कसे करता येईल, यावर शासन स्तरावर चर्चा होणे आवश्यक आहे. जलसंपदा, ऊर्जा, कृषी आणि पाणीपुरवठा व्हिभागांनी एकत्रितपणे यासाठी सर्वंकष आराखडा तयार करण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.
