बुलढाणा: विदर्भातील बुलढाणा जिल्ह्यातील भेंडवळ येथील ३७० वर्षांची परंपरा असलेली ‘भेंडवळची घटमांडणी’ (Bhendwal Bhavishyvani 2026) यंदाही संपन्न झाली आहे. अक्षय्य तृतीयेच्या मुहूर्तावर सूर्यास्ताच्या वेळी घट मांडण्यात आले होते आणि आज सूर्योदयाच्या वेळी या घटमांडणीचे सूक्ष्म निरीक्षण करून आगामी वर्षभराची भाकिते वर्तवण्यात आली आहेत. या भविष्यवाणीकडे केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे, तर शेजारील राज्ये आणि बी-बियाणे कंपन्यांचेही लक्ष लागलेले असते.
यंदाच्या घटमांडणीतून निघालेले प्रमुख निष्कर्ष:
भेंडवळच्या घटमांडणीच्या निरीक्षणातून कृषी, हवामान, अर्थव्यवस्था आणि राजकीय स्थितीबाबत खालील भाकिते करण्यात आली आहेत:
- हवामानाचा अंदाज: जून महिन्यात पावसाचे प्रमाण भरपूर असेल, जुलैमध्ये पाऊस सर्वसाधारण असेल, मात्र ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याची शक्यता आहे. काही भागात महापुरामुळे पिकांचे नुकसान होण्याची चिन्हे आहेत.
- पीक परिस्थिती: कापूस आणि तांदूळ या पिकांचे उत्पन्न भरघोस असेल. ज्वारी, तूर, मूग, उडीद, मटकी, जवस, वाटाणा ही पिके सर्वसाधारण राहतील. तीळ आणि बाजरीच्या उत्पादनावरही शेतकऱ्यांसाठी आनंदाची बातमी आहे.
- संभाव्य धोका: आगामी काळात पिकांवर रोगराईचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
- देशाची स्थिती: देशाची आर्थिक स्थिती मजबूत नसेल. देशाच्या सीमावर्ती भागातील संरक्षण स्थिती तणावपूर्ण राहील. राजकीय दृष्टीने, राजा (पंतप्रधान) कायम राहील, असे संकेत देण्यात आले आहेत.
काय आहे भेंडवळची घटमांडणी?
भेंडवळची ही परंपरा तब्बल ३७० वर्षांपूर्वी महान तपस्वी चंद्रभान महाराज वाघ यांनी सुरू केली होती. आजही त्यांचे वंशज ही परंपरा त्याच निष्ठेने चालवत आहेत. शेतात मध्यभागी खड्डा करून त्यात मातीचा घट मांडला जातो. घटाच्या बाजूला १८ प्रकारची धान्ये मांडली जातात. घटात मातीची ढेकळे आणि पाण्याने भरलेली घागर ठेवली जाते. घटाच्या स्थितीमध्ये रात्रभर होणारे नैसर्गिक बदल पाहून ही भाकिते वर्तवली जातात.
शेतकऱ्यांचा विश्वास आणि महत्त्व
भेंडवळच्या या भाकितावर शेतकऱ्यांचा मोठा विश्वास आहे. हजारो शेतकरी दरवर्षी या घटमांडणीच्या निरीक्षणाची वाट पाहत असतात. या भाकितांचा आधार घेऊन शेतकरी आपल्या पुढील हंगामाचे नियोजन करतात. पेरणी कोणती करावी, पावसाचा अंदाज कसा आहे, याचा कल समजल्यामुळे हे भाकीत शेतकऱ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरत असल्याचे बोलले जाते.
शास्त्रीय आधार की परंपरा?
भेंडवळची घटमांडणी ही पूर्णपणे एक स्थानिक परंपरा आहे. अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीसह अनेक विचारवंत याकडे केवळ एक ‘ठोकताळा’ किंवा ‘लोकश्रद्धा’ म्हणून पाहतात. याला कोणताही आधुनिक शास्त्रीय आधार नाही. मात्र, विज्ञानाच्या युगातही ही परंपरा जिवंत आहे. गेल्या अनेक वर्षांत यातून वर्तवलेली बरीच भाकिते खरी ठरली असल्याचा दावा स्थानिकांकडून केला जातो.
(टीप: ‘भेंडवळची घटमांडणी’ ही एक पारंपरिक लोकश्रद्धा आहे. यातून वर्तवण्यात येणारे अंदाज हे अनुभवावर आधारित असतात. ही माहिती केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी असून, कोणत्याही कृषी निर्णयापूर्वी हवामान खात्याच्या अधिकृत अंदाजाचा विचार करणे हिताचे ठरेल.)
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
13:54 20-04-2026
