मालवण (सिंधुदुर्ग): सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या सागरी पर्यटनाच्या इतिहासात मंगळवार, १९ मे २०२६ चा दिवस सुवर्णाक्षरांनी नोंदवला गेला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘इनक्रेडेबल इंडिया’ (अतुल्य भारत) या संकल्पनेतून केंद्रीय पर्यटन मंत्रालयाने मंजूर केलेल्या प्रकल्पाचा अंतिम आणि अत्यंत महत्त्वाचा पाचवा टप्पा यशस्वीरीत्या पूर्ण झाला. मालवणच्या प्रसिद्ध ‘निवती रॉक्स’ (Nivati Rocks) परिसरामध्ये ‘आयएनएस गुलदार’ (INS Guldar) ही निवृत्त युद्धनौका समुद्रतळाशी सुरक्षितपणे स्थापित करण्यात माझगाव शिपयार्डच्या तंत्रज्ञांना यश आले आहे.
भारतासह संपूर्ण आशिया खंडात अशा प्रकारचा हा पहिलाच ऐतिहासिक प्रयोग असून, यामुळे सिंधुदुर्गात आशियातील पहिले भव्य ‘आर्टिफिशिअल रिफ आणि अंडरवॉटर म्युझियम’ (कृत्रिम प्रवाळ आणि पाण्याखालील संग्रहालय) साकारले आहे.
अनेक आव्हानांवर मात करत ‘गुलदार’ विसावली समुद्रतळाशी
मंगळवारी सायंकाळी ठीक ५ वाजून ५ मिनिटांनी ‘INS गुलदार’ युद्धनौकेने समुद्राच्या तळाशी विसावा घेतला. समुद्रातील अनपेक्षित हवामान, भरती-ओहोटी, अचूक स्थाननिश्चिती (GPS Location) आणि तांत्रिक अडचणी अशा अनेक आव्हानांचा सामना करत माझगाव शिपयार्डच्या अभियंत्यांनी हे मोहीम फत्ते केली.
सोमवारी रात्री थांबवलेली युद्धनौकेत पाणी भरण्याची प्रक्रिया मंगळवारी सकाळपासून पुन्हा सुरू करण्यात आली. युद्धनौकेमध्ये पुरेसे पाणी भरल्यानंतर हळूहळू ती जवळपास २२ मीटर खोल समुद्रात तळाशी जाऊन स्थिर झाली.
हाय-प्रोफाइल मोहिमेवर मुख्यमंत्र्यांचे थेट लक्ष
देशाचे लक्ष लागून राहिलेल्या या मोहिमेवर राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यासह पर्यटन मंत्री शंभूराज देसाई, सिंधुदुर्गचे पालकमंत्री नितेश राणे, पर्यटन विभागाचे सचिव संजय खंदारे, एमटीडीसीचे व्यवस्थापकीय संचालक नीलेश गटणे, प्रादेशिक व्यवस्थापक दीपक माने आणि भारतीय नौदलाचे वरिष्ठ अधिकारी मुंबई आणि सिंधुदुर्गातून सतत बारीक लक्ष ठेवून होते.
सागरी जैवविविधता आणि ‘प्रवाळ बेटा’ची निर्मिती
समुद्रतळाशी स्थापित करण्यात आलेली ‘INS गुलदार’ ही युद्धनौका ८१ मीटर लांब, २२ मीटर उंच आणि तब्बल १,२०० टन वजनाची आहे. या प्रकल्पाचे अनेक पर्यावरणीय फायदे होणार आहेत:
- कृत्रिम प्रवाळभित्ती (Artificial Reef): बुडालेल्या या युद्धनौकेभोवती कालांतराने नैसर्गिकरीत्या कृत्रिम प्रवाळभित्ती निर्माण होतील.
- सागरी जीवसृष्टीचा अधिवास: पुढील दोन वर्षांच्या कालावधीत या युद्धनौकेचे रूपांतर एका सुंदर प्रवाळ बेटावर (Coral Island) होईल, जिथे दुर्मिळ सागरी वनस्पती आणि माशांच्या प्रजातींचा नैसर्गिक अधिवास तयार होईल.
सिंधुदुर्गच्या पर्यटन क्षेत्रात मोठी क्रांती; रोजगाराचा महापूर!
आजवर सिंधुदुर्गातील तारकर्ली, देवबाग आणि मालवणचा किल्ला परिसर केवळ नेहमीच्या स्कुबा डायव्हिंग (Scuba Diving) आणि वॉटर स्पोर्ट्ससाठी प्रसिद्ध होता. मात्र, आता समुद्राच्या अथांग तळाशी उभारण्यात आलेले हे अद्वितीय संग्रहालय जगभरातील पर्यटकांसाठी आकर्षणाचे सर्वात मोठे केंद्र ठरणार आहे.
या प्रकल्पामुळे स्थानिक पातळीवर खालील क्षेत्रांना मोठा बूस्ट मिळणार आहे: १. स्कुबा डायव्हिंग उद्योग: पर्यटकांना पाण्याखाली थेट युद्धनौका पाहण्याचा थरार अनुभवता येईल. २. हॉटेल व होमस्टे व्यवसाय: देश-विदेशातील पर्यटकांच्या संख्येमध्ये मोठी वाढ होणार असल्याने हॉटेल्सना सुवर्णकाळ येईल. ३. स्थानिक रोजगार: स्थानिक बोट ऑपरेटर्स, गाईड्स, मत्स्यव्यवसाय आणि कोकणातील सुशिक्षित तरुणांसाठी रोजगाराच्या हजारो नवीन संधी निर्माण होतील.
समुद्राच्या तळाशी विसावलेली ‘INS गुलदार’ ही केवळ एक निवृत्त युद्धनौका नसून, ती सिंधुदुर्गच्या आंतरराष्ट्रीय पर्यटन विकासाच्या एका नव्या सुवर्ण पर्वाची पहाट मानली जात आहे.
प्रकल्पाचा संक्षिप्त तपशील (Quick Highlights):
- प्रकल्प: आशियातील पहिले अंडरवॉटर म्युझियम (कृत्रिम प्रवाळ प्रकल्प).
- युद्धनौकेचे नाव: आयएनएस गुलदार (INS Guldar) – लांबी ८१ मीटर, वजन १२00 टन.
- नियोजित स्थळ: निवती रॉक्स परिसर, मालवण (खोली २२ मीटर).
- विशेष सहकार्य: केंद्रीय पर्यटन मंत्रालय आणि माझगाव शिपयार्ड.
- मोठा फायदा: जागतिक स्तरावर सिंधुदुर्ग पर्यटनाला नवी ओळख आणि बंपर रोजगार.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
13:47 20-05-2026
