नव्या पिढीत वारसा संवर्धनाची जाणीव रुजणार; युनेस्कोच्या जागतिक वारसास्थळांच्या यादीत समावेशाची प्रक्रियाही सुरू
राजापूर:
Konkan Petroglyphs History म्हणजेच हजारो वर्षांपूर्वीच्या कोकणातील आदिम मानवाच्या अस्तित्वाची साक्ष देणाऱ्या ऐतिहासिक कातळशिल्पांना आता शालेय शिक्षणातही मानाचे स्थान मिळाले आहे. इयत्ता सहावीच्या इतिहास व नागरिकशास्त्र विषयाच्या पाठ्यपुस्तकात या कातळशिल्पांची सविस्तर माहिती समाविष्ट करण्यात आली आहे. केंद्र व राज्य सरकारच्या या निर्णयामुळे शालेय विद्यार्थ्यांना या अनमोल आणि प्राचीन सांस्कृतिक वारशाचा जवळून अभ्यास करण्याची तसेच त्याचे जागतिक महत्त्व जाणून घेण्याची सुवर्णसंधी उपलब्ध झाली आहे. या अभ्यासक्रम बदलामुळे नव्या पिढीत इतिहास, पुरातत्त्व आणि वारसा संवर्धनाबाबत मोठी जागरूकता निर्माण होणार आहे.
संशोधकांच्या १५ वर्षांच्या दीर्घ प्रवासाला मिळाली पावती
पाठ्यपुस्तकात कातळशिल्पांचा समावेश झाल्याबद्दल आनंद व्यक्त करताना ज्येष्ठ संशोधक सुधीर रिसबुड आणि धनंजय मराठे यांनी सांगितले की, गेल्या १५ वर्षांहून अधिक काळ आम्ही कोकणातील कातळशिल्पांचा शोध, संशोधन, संवर्धन आणि जनजागृतीसाठी सातत्याने कार्य करत आहोत. कातळशिल्पांची शास्त्रीय नोंद करणे, स्थानिकांमध्ये याविषयी जागरूकता निर्माण करणे आणि या वारशाचे महत्त्व समाज, जागतिक संशोधक तसेच शासनापर्यंत पोहोचविण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न आम्ही केला. या विषयाला शालेय अभ्यासक्रमात स्थान मिळणे म्हणजे आमच्या दीर्घ आणि खडतर प्रवासाला मिळालेली खऱ्या अर्थाने पावती आहे, अशा भावना त्यांनी व्यक्त केल्या.
आदिम रेषा विद्यार्थ्यांच्या संवेदनशील मनात कोरल्या जाव्यात
“कातळावर कोरलेल्या त्या आदिम रेषा केवळ पाठ्यपुस्तकाच्या पानांपुरत्या मर्यादित न राहता प्रत्येक विद्यार्थ्यांच्या कुतूहलात, विचारांत आणि संवेदनशील मनात कोरल्या जाव्यात. त्यातून भविष्यात नवे संशोधक, संवर्धक आणि आपल्या सांस्कृतिक वारशाचा अभिमान बाळगणारा सजग नागरिक घडावा, हीच आमच्या प्रयत्नांची खरी कमाई आहे,” असे मत संशोधकांनी व्यक्त केले.
‘निसर्गयात्री’ संस्थेच्या संशोधनातून अमूल्य ठेवा प्रकाशझोतात
रत्नागिरी जिल्ह्यातील विविध भागांमध्ये कातळांवर कोरलेली हजारो वर्षे जुनी कातळशिल्पे गेल्या काही वर्षांत संशोधकांच्या अविरत प्रयत्नांमुळे प्रकाशझोतात आली आहेत. निसर्गयात्री संस्थेचे सुधीर रिसबुड, धनंजय मराठे, डॉ. सुरेंद्र ठाकूरदेसाई, ऋत्विज आपटे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी केलेल्या सखोल संशोधनातून विविध प्राणी, मानवी आकृती, भौमितिक रचना, दिशादर्शक खुणा आणि अन्य चित्रात्मक शिल्पांचा अमूल्य ठेवा जगासमोर आला आहे. ही कातळशिल्पे प्राचीन मानवाचे जीवन, संस्कृती, श्रद्धा आणि तत्कालीन सामाजिक परंपरांची मौल्यवान साक्ष मानली जातात.
युनेस्कोच्या जागतिक वारसास्थळांच्या यादीत रत्नागिरीतील ८ स्थळे
या अद्वितीय ऐतिहासिक वारशाच्या संवर्धनासाठी संशोधकांसह शासनही आता सातत्याने प्रयत्नशील आहे. या कातळशिल्पांचा युनेस्कोच्या (UNESCO) जागतिक वारसास्थळांच्या यादीत समावेश करण्याची प्रक्रिया सध्या अंतिम टप्प्यात सुरू आहे. यामध्ये रत्नागिरी जिल्ह्यातील पुढील ८ महत्त्वाच्या स्थळांचा समावेश करण्यात आला आहे:
- कशेळी
- रूढेतळी
- देवाचेगोठणे
- बारसू
- देवीहसोळ
- जांभरूण
- कुडोपी
- उक्षी
जागतिक स्तरावर सर्वोच्च ओळख मिळविण्याच्या उंबरठ्यावर असलेला हा प्राचीन वारसा आता थेट शालेय अभ्यासक्रमाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचणार असून, हा निर्णय कोकणच्या सांस्कृतिक अभिमानाचा अविभाज्य भाग ठरणार आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
11:54 03-07-2026
