अनावश्यक खतांचा खर्च टळणार अन् पीक उत्पादन वाढणार; आंबा-काजू बागायतदारांसह शेतकऱ्यांना माती परीक्षणाचे आवाहन
Gogte Joglekar College Soil Testing : रत्नागिरी येथील सुप्रसिद्ध गोगटे-जोगळेकर महाविद्यालयाच्या रसायनशास्त्र विभागातर्फे चालविल्या जाणाऱ्या शासनमान्य माती परीक्षण प्रयोगशाळेने शेती क्षेत्रात एक उल्लेखनीय टप्पा गाठला आहे. या प्रयोगशाळेत आतापर्यंत मातीच्या सुमारे ११ हजार नमुन्यांचे यशस्वीरीत्या परीक्षण करून त्याचे अधिकृत अहवाल शेतकऱ्यांना देण्यात आले आहेत.
माती परीक्षणामुळे जमिनीची खतांची नेमकी गरज आणि उत्पादनवाढीसाठी योग्य ते मार्गदर्शन मिळते. शेतीमधून जास्त पीक उत्पादन मिळवण्यासाठी अचूक माती परीक्षण व योग्य खत व्यवस्थापनाची नितांत गरज असते. याच पार्श्वभूमीवर, पावसाळा संपल्यानंतर शेतकऱ्यांनी या शासकीय मान्यताप्राप्त प्रयोगशाळेतून आपल्या शेतातील मातीचे परीक्षण करून घ्यावे, असे आवाहन महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. मकरंद साखळकर यांनी केले आहे.
२०१७ पासून सुरू आहे प्रयोगशाळा; मिळणार ‘सॉइल हेल्थ कार्ड’
महाविद्यालयाच्या रसायनशास्त्र विभागातर्फे ही शासनमान्य माती परीक्षण प्रयोगशाळा चालवली जाते. २०१७ मध्ये रसायनशास्त्र विभागाचे माजी विभागप्रमुख डॉ. मिलिंद गोरे यांच्या विशेष पुढाकाराने ही प्रयोगशाळा सुरू करण्यात आली होती. शासनाकडून येणाऱ्या मातीच्या विविध नमुन्यांचे सखोल परीक्षण करून शेतकऱ्यांना ‘सॉइल हेल्थ कार्ड’ (Soil Health Card) देण्याचे महत्त्वपूर्ण काम या प्रयोगशाळेमार्फत केले जाते आणि सध्या ही लॅब पूर्ण क्षमतेने कार्यरत आहे.
माती परीक्षणाचे फायदे:
- खतांच्या खर्चात बचत: माती परीक्षणामुळे शेतातील अनावश्यक खतांचा मोठा खर्च टळतो.
- उत्पादनात वाढ: पिकांची गुणवत्ता आणि एकूण पीक उत्पादन वाढण्यास मदत होते.
- जमिनीचे आरोग्य: मातीची नैसर्गिक सुपीकता सुधारते आणि दीर्घकालीन मातीचे आरोग्य टिकवून ठेवता येते.
- पर्यावरण रक्षण: रासायनिक खतांच्या संतुलित वापरामुळे पर्यावरण संरक्षणास मोठी मदत होते.
प्रयोगशाळेत मातीच्या ‘या’ १२ घटकांची होते तपासणी
या महत्त्वपूर्ण सुविधेसंबंधी विज्ञान शाखेच्या उपप्राचार्य डॉ. अपर्णा कुलकर्णी यांनी अधिक सविस्तर माहिती दिली आहे. त्यांच्या सांगण्यानुसार, या अत्याधुनिक प्रयोगशाळेत मातीच्या एकूण १२ प्रमुख घटकांचे सूक्ष्म परीक्षण केले जाते. यामध्ये प्रामुख्याने:
- मातीचा सामू (pH) आणि विद्युत चालकता (Electrical Conductivity).
- सेंद्रिय कार्बन (Organic Carbon), नत्र (Nitrogen), स्फुरद (Phosphorus) आणि पालाश (Potassium).
- मातीतील अत्यंत आवश्यक सूक्ष्म पोषक द्रव्ये जसे की गंधक, बोरॉन, लोह, जस्त, तांबे आणि मॅंगेनीज.
या क्लिष्ट तपासणीसाठी लागणारे उच्चशिक्षित तज्ज्ञ मनुष्यबळ आणि आधुनिक वैज्ञानिक उपकरणे महाविद्यालयाच्या प्रयोगशाळेत उपलब्ध आहेत. विशेष म्हणजे, या वर्षापासून ही उत्तम सुविधा सर्वसामान्य शेतकऱ्यांसाठीही खुली आणि उपलब्ध असणार आहे. आपल्या मातीला नक्की कोणत्या खताची आणि घटकाची गरज आहे हे समजून घेण्यासाठी जिल्ह्यातील आंबा, काजू बागायतदारांपासून ते भातशेती व अन्य सर्व प्रकारची शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांनी याचा लाभ घ्यावा. पावसाळ्याच्या दिवसांत माती परीक्षण केले जात नसल्याने, पावसाळा संपताच शेतकऱ्यांनी आपले नमुने जमा करावेत, असे डॉ. कुलकर्णी यांनी स्पष्ट केले.
मातीचा नमुना कसा घ्यावा? (शेतकऱ्यांसाठी मार्गदर्शन)
अचूक अहवालासाठी शेतातून मातीचा नमुना घेताना खालील पद्धतीचा अवलंब करावा: १. शेतातील वेगवेगळ्या ४ ते ५ ठिकाणाहून माती गोळा करावी. २. माती घेण्यापूर्वी जमिनीवरील वरचा कचरा, सुकलेली पाने आणि दगड पूर्णपणे बाजूला काढावेत. ३. पिकाच्या गरजेनुसार साधारण १५ ते २० सेंटीमीटर खोलीपर्यंतची माती बाजूला करावी. ४. जमिनीमध्ये ‘V’ (व्ही) आकाराचा खड्डा करून, त्याच्या मधल्या भागातील (क्रेस्ट) माती खरवडून घ्यावी. ५. ही सर्व गोळा केलेली माती व्यवस्थित एकत्र करून, अर्धा किलोचा नमुना एका स्वच्छ पिशवीत भरून प्रयोगशाळेत द्यावा.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
04:54 11-07-2026
