दिवाळीच्या सणात लोकांच्या आनंदावर गदा आणायची नाही; प्रदूषणाविरुद्ध जनजागृतीसाठी विराट कोहलीसारख्या सेलिब्रिटींची मदत घेण्याचा न्यायालयाचा सल्ला
Supreme Court fireworks verdict संदर्भात दिल्ली-एनसीआर (Delhi-NCR) मध्ये दिवाळीच्या सणाच्या पार्श्वभूमीवर फटाक्यांवर पूर्णपणे बंदी घालण्याची मागणी करणाऱ्या याचिकेवर सुनावणी करताना सर्वोच्च न्यायालयाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण भूमिका स्पष्ट केली आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, न्यायालय फटाक्यांवर पूर्ण बंदी घालण्याच्या बाजूने नसून याप्रकरणी एक संतुलित आदेश पारित केला जाईल. सणांच्या काळात लोकांच्या उत्साहावर किंवा आनंदावर गदा आणण्याची न्यायालयाची मुळीच इच्छा नाही, असे सांगत न्यायालयाने फटाक्यांचे नियम मोडणाऱ्यांवर आणि अवैध विक्री करणाऱ्यांवर कडक कारवाई करण्याचे स्पष्ट निर्देश दिले आहेत.
जनजागृतीसाठी सेलिब्रिटींची मदत घेण्याचा सल्ला
फटाके आणि वायू प्रदूषणाबाबत लोकांमध्ये व्यापक जागरूकता पसरवण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने एक अनोखा सल्ला दिला आहे. नवी पिढी आधीपासूनच फटाके आणि प्रदूषणाबाबत बऱ्यापैकी जागरूक असल्याचे नमूद करत, फटाक्यांमुळे होणाऱ्या प्रदूषणाविषयी अधिक प्रभावी जनजागृती करण्यासाठी विराट कोहलीसारख्या लोकप्रिय सेलिब्रिटींचा वापर केला गेला पाहिजे, अशी महत्त्वपूर्ण टिप्पणी न्यायालयाने सुनावणीदरम्यान केली.
केवळ बंदी नको, कडक अंमलबजावणीवर भर
दरवर्षी या विषयावर आदेश जारी करावे लागण्यावर भाष्य करताना न्यायालयाने खंत व्यक्त केली. हा विषय आता न्यायालयासाठी केवळ एक शैक्षणिक (Academic) मुद्दा बनला असल्याचे सांगत, न्यायालयाच्या आदेशांचे पालन कमी आणि उल्लंघनच जास्त होते, असे न्यायाधीशांनी मान्य केले. केवळ बंदी घालून या समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा निघू शकत नाही; त्यामुळे केवळ कागदी आदेश काढण्यापेक्षा त्यांची कठोर अंमलबजावणी करणे आवश्यक असल्याचे सर्वोच्च न्यायालयाने आवर्जून नमूद केले.
प्रदूषण रोखण्यासाठी दिल्ली सरकारची न्यायालयात माहिती
सुनावणीदरम्यान दिल्ली सरकारने न्यायालयात आपले स्पष्टीकरण सादर करताना, सरकार वायू प्रदूषण रोखण्यासाठी अत्यंत गंभीर असल्याचे सांगितले. या समस्येला तोंड देण्यासाठी दिल्लीत लवकरच बाहेरून येणाऱ्या BS6 वाहनांवर बंदी घालणे, सरकारी कार्यालयांच्या वेळेत बदल करणे आणि स्मॉग गन्सचा (Smog Guns) मोठ्या प्रमाणावर वापर करणे यांसारखी कडक पावले उचलली जात असल्याची माहिती सरकारकडून देण्यात आली.
ग्रीन फटाकेसुद्धा १०० टक्के प्रदूषणमुक्त नाहीत – ‘अमायकस क्यूरी‘
कोर्टाच्या मदतीसाठी नियुक्त केलेल्या ‘अमायकस क्यूरी’ (Amicus Curiae) यांनी न्यायालयात आरोग्यविषयक धोक्यांची माहिती दिली. फटाक्यांमुळे अत्यंत सूक्ष्म असा पार्टिक्युलेट मॅटर (PM 2.5) बाहेर पडतो, जे कण थेट मानवी फुफ्फुसात आणि रक्ताद्वारे शरीराच्या विविध अवयवांमध्ये पोहोचून गंभीर आजार निर्माण करू शकतात. याशिवाय, बाजारात मिळणारे ‘ग्रीन फटाके’ (Green Crackers) देखील पूर्णपणे प्रदूषणमुक्त नसून सामान्य फटाक्यांच्या तुलनेत त्यांच्याकडून होणारे उत्सर्जन केवळ थोडे कमी असते. तेदेखील हवेच्या गुणवत्तेवर वाईट परिणाम करत असल्याने या समस्येवर उच्च पातळीवर उपाययोजना करण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली.
