राजापूर: निसर्गाचा चमत्कार मानल्या जाणाऱ्या राजापूरच्या गंगाक्षेत्रावर सध्या एका महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक शोधाची चर्चा रंगली आहे. येथील प्रसिद्ध ‘काशीकुंडा’त एक प्राचीन शिलालेख सापडला असून, इतिहास संशोधक अनिल दुधाणे यांच्या मते हा शिलालेख साधारणपणे १६ व्या किंवा १७ व्या शतकातील असावा.
नेमका शोध काय आहे?
राजापूरमध्ये दर तीन वर्षांनी गंगामाईचे आगमन होते. सध्या कडाक्याच्या उन्हाळ्यातही या डोंगराळ भागात गंगा अवतरल्याने भाविकांची मोठी गर्दी होत आहे. याच दरम्यान, गंगाक्षेत्रावरील महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या ‘काशीकुंडा’च्या एका बाजूला, जिथे भाविक स्नान करतात, तिथे एका दगडावर काही अक्षरे कोरलेली आढळली. हा शिलालेख स्पष्ट आणि वळणदार अक्षरांमध्ये असून तो अनेक वर्षांपासून पाण्याच्या प्रवाहाखाली दबलेला असावा, असा अंदाज वर्तवला जात आहे.
शिलालेखाचा अर्थ आणि मजकूर
इतिहास संशोधक आणि शिलालेख वाचक अनिल दुधाणे यांनी या शिलालेखाचे वाचन करून त्याचा अर्थ उलगडला आहे. यावर खालील मजकूर कोरलेला आहे:
‘चरण रज भास्कर काशी जोशी सोमेश्वरकर’
याचा सविस्तर अर्थ:
- चरण रज: देवाच्या चरणांची पवित्र धूळ मानणारा.
- भास्कर: व्यक्तीचे नाव.
- काशी: वाराणसी (प्राचीन काशी नगरी).
- जोशी: ब्राह्मण आडनाव किंवा ज्योतिष विद्या जाणणारा.
- सोमेश्वरकर: सोमेश्वर क्षेत्राशी संबंधित किंवा सोमेश्वर मंदिर परिसरातील रहिवासी.
थोडक्यात सांगायचे तर, ‘काशी निवासी जोशी वंशातील भास्कर, जे सोमेश्वरकर म्हणून ओळखले जातात’ असा या शिलालेखाचा संदर्भ लागतो.
ऐतिहासिक महत्त्व आणि काळ
या शिलालेखावर जरी काळाचा स्पष्ट उल्लेख नसला, तरी अक्षरांच्या वळणावरून आणि ऐतिहासिक संदर्भावरून तो १६ व्या किंवा १७ व्या शतकातील असावा असे दुधाणे यांनी स्पष्ट केले आहे.
- शिवाजी महाराजांचा संदर्भ: ऐतिहासिक कागदपत्रांनुसार, छत्रपती शिवाजी महाराजांनी या ठिकाणी दोनदा गंगास्नान केल्याचे उल्लेख बखरींमध्ये सापडतात.
- गागाभट्ट यांची सभा: १६६४ मध्ये शिवाजी महाराजांच्या विनंतीवरून गागाभट्ट यांनी येथे विद्वानांची सभा भरवल्याचेही ऐतिहासिक दाखले आहेत.
- प्राचीन संदर्भ: सातवाहन राजांनी या कुंडांचे बांधकाम केल्याचे मानले जाते, तर शालीवाहन राजा सोमेश्वर यानेही येथे वस्ती केल्याचे उल्लेख इतिहासात आढळतात.
संशोधनात कोणाचे सहकार्य लाभले?
या शिलालेखाच्या यशस्वी वाचनासाठी आणि संशोधनासाठी अनिल दुधाणे यांना राजापूर येथील पत्रकार व इतिहास अभ्यासक विनोद पवार यांचे मोलाचे सहकार्य लाभले आहे. या शोधामुळे राजापूरच्या गंगाक्षेत्राच्या प्राचीन वैभवात आणि ऐतिहासिक महत्त्वामध्ये अधिक मोलाची भर पडली आहे.
निष्कर्ष: हा शिलालेख सापडल्यामुळे राजापूरचा इतिहास पुन्हा एकदा चर्चेत आला असून, पर्यटनाच्या आणि इतिहासाच्या दृष्टीने हे एक मोठे पाऊल मानले जात आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
13:06 05-03-2026
