नवी दिल्ली: देशाच्या अस्मितेशी आणि राष्ट्रीय भावनेशी जोडलेल्या ‘वंदे मातरम्’ (Vande Mataram) या राष्ट्रीय गीताचा अवमान करणाऱ्यांविरोधात आता मोदी सरकारने अत्यंत कठोर पाऊल उचलले आहे. ‘वंदे मातरम्’चा अपमान करणे किंवा ते गाताना अडथळा आणणे हा आता कायदेशीरदृष्ट्या दंडनीय गुन्हा ठरणार आहे. या संदर्भातील ‘प्रिव्हेंशन ऑफ इन्सल्ट्स टू नॅशनल ऑनर ॲक्ट, १९७१’ या कायद्यात सुधारणा करण्याच्या प्रस्तावाला केंद्रीय मंत्रिमंडळाने काल (०५ मे) रोजी अधिकृत मंजुरी दिली आहे.
कायद्यात काय बदल होणार? आणि किती मिळणार शिक्षा?
सध्या अस्तित्वात असलेल्या ‘प्रिव्हेंशन ऑफ इन्सल्ट्स टू नॅशनल ऑनर ॲक्ट, १९७१’ (The Prevention of Insults To National Honour Act) या कायद्यानुसार राष्ट्रगीत (जन गण मन), राष्ट्रध्वज (तिरंगा) आणि भारतीय राज्यघटनेचा अवमान केल्यास ३ वर्षांपर्यंतचा कारावास, दंड किंवा दोन्ही अशा शिक्षेची तरतूद आहे.
केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या नवीन सुधारणेनुसार, आता याच कायद्याच्या चौकटीत ‘राष्ट्रीय गीत’ म्हणजेच वंदे मातरम् चा थेट समावेश करण्यात आला आहे. त्यामुळे आता वंदे मातरम् चा अवमान करणाऱ्यालाही राष्ट्रगीताप्रमाणेच ३ वर्षांच्या जेलची हवा खावी लागणार आहे.
गृह मंत्रालयाच्या (MHA) नवीन मार्गदर्शक सूचना: राष्ट्रीय गीताला प्राधान्य!
०६ फेब्रुवारी रोजी गृह मंत्रालयाने जारी केलेल्या मार्गदर्शक सूचनांना आता या सुधारणेमुळे कायदेशीर आणि वैधानिक (Statutory) पाठबळ प्राप्त झाले आहे. या मार्गदर्शक सूचना खालीलप्रमाणे आहेत:
- ३ मिनिटांचे सादरीकरण: कोणत्याही अधिकृत किंवा शासकीय कार्यक्रमांमध्ये वंदे मातरम् मधील सर्व सहा कडवी (साधारण ३ मिनिटांचा वेळ) पूर्ण गायली किंवा वाजवली जावीत.
- राष्ट्रगीतापेक्षा आधी प्राधान्य: ज्या अधिकृत कार्यक्रमात राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रीय गीत दोन्ही वाजवले जाणार असतील, त्या कार्यक्रमाची सुरुवात करताना राष्ट्रीय गीताला (वंदे मातरम्) पहिले प्राधान्य देण्यात यावे.
यापूर्वी गृह मंत्रालयाच्या वंदे मातरम् संदर्भातील सूचना केवळ सल्लागार (Advisory) स्वरूपाच्या होत्या, मात्र आता त्या कायद्याच्या बंधनात आल्या आहेत.
‘वंदे मातरम्’चा गौरवशाली इतिहास
- लेखक: ‘वंदे मातरम्’ हे अजरामर गीत प्रख्यात बंगाली लेखक बंकिमचंद्र चटोपाध्याय यांनी लिहिले आहे.
- १८८० च्या दशकात त्यांच्या प्रसिद्ध ‘आनंदमठ’ या कादंबरीत हे गीत पहिल्यांदा प्रकाशित झाले होते.
- स्वातंत्र्यलढ्यात या गीताने क्रांतीची मशाल पेटवली होती. त्यानंतर १९३७ मध्ये राष्ट्रीय काँग्रेसने या गीताच्या पहिल्या दोन कडव्यांचा अधिकृत स्वीकार केला.
- भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारतीय राज्यघटनेने याला मानाचा ‘राष्ट्रीय गीताचा’ (National Song) दर्जा दिला.
थोडक्यात पण महत्त्वाचे…सरकारच्या या ऐतिहासिक निर्णयामुळे राष्ट्रीय चिन्हे आणि गीतांचा आदर राखणे प्रत्येकासाठी बंधनकारक होणार आहे. संसदेच्या आगामी अधिवेशनात या कायद्याच्या सुधारणेचे विधेयक मंजुरीसाठी ठेवले जाण्याची शक्यता आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
14:18 06-05-2026
