मुंबई: महाराष्ट्राच्या ऊर्जा क्षेत्राला मोठी गती देणारी एक महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. जैतापूर येथील अणुऊर्जा प्रकल्प आता अत्यंत अत्याधुनिक अशा ‘SMR’ (Small Modular Reactor) तंत्रज्ञानाच्या आधारे पूर्ण केला जाणार आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी दोन अत्यंत महत्त्वाचे करार पूर्ण झाले असल्याची माहिती राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिली आहे. एका कार्यक्रमात बोलताना त्यांनी या घडामोडींवर प्रकाश टाकला.
या प्रकल्पासाठी केंद्र सरकारच्या संबंधित प्राधिकरणासोबत आणि रशियाच्या प्रसिद्ध ‘रोसातॉम’ (Rosatom) कंपनीसोबत करार करण्यात आला आहे. अत्याधुनिक SMR तंत्रज्ञानाचा वापर करून या प्रकल्पाचे काम आता वेगाने सुरू करण्यात येणार आहे.
‘नाणार प्रकल्प’ राजकारणाचा बळी ठरला: मुख्यमंत्र्यांची खंत
कार्यक्रमादरम्यान बोलताना मुख्यमंत्र्यांनी नाणार रिफायनरी प्रकल्पाच्या रखडण्यावर तीव्र शब्दांत नाराजी व्यक्त केली. ते म्हणाले:
“नाणार अणुऊर्जा प्रकल्प जर वेळेत पूर्ण झाला असता, तर महाराष्ट्र इतर राज्यांच्या तुलनेत तब्बल १० वर्षे पुढे गेला असता. सध्याच्या जागतिक भू-राजकीय (Geopolitical) परिस्थितीत नाणार प्रकल्प देशासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरला असता.”
त्यांनी पुढे गुजरातचे उदाहरण देत सांगितले की, ज्याप्रमाणे गुजरातमध्ये रिलायन्सच्या एका रिफायनरीने संपूर्ण राज्याचा कायापालट केला, तशीच अफाट क्षमता नाणार प्रकल्पात होती. या प्रकल्पामुळे स्थानिक शेती किंवा मासेमारीवर कोणताही विपरीत परिणाम झाला नसता, उलट देशाची ऊर्जा सुरक्षा अधिक बळकट झाली असती. मात्र, केवळ चुकीच्या गृहीतकांवरून आणि राजकीय विरोधापोटी या प्रकल्पाचा बळी घेतला गेला, अशी खंत त्यांनी व्यक्त केली.
भारताचा स्वदेशी प्रकल्प ठरणार ‘गेमचेंजर’ (Game Changer)
या बातमीतील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे भारत आता स्वतःचे स्वदेशी SMR तंत्रज्ञान विकसित करत आहे, जे पूर्णपणे थोरियमवर (Thorium) आधारित असणार आहे.
- भारताकडे थोरियमचे सर्वात मोठे साठे: जगामध्ये थोरियमचे सर्वात मोठे साठे भारताकडे उपलब्ध आहेत. त्यामुळे हे तंत्रज्ञान पूर्णपणे विकसित झाल्यास ऊर्जा सुरक्षेच्या बाबतीत जगातील कोणतीही महासत्ता भारताशी स्पर्धा करू शकणार नाही.
- तमिळनाडूमध्ये कामाला सुरुवात: या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानावर तमिळनाडूमध्ये आधीच काम सुरू झाले आहे. हा उपक्रम जागतिक ऊर्जा क्षेत्रात भारतासाठी एक मोठा ‘गेमचेंजर’ ठरेल, असा विश्वास मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केला आहे.
SMR तंत्रज्ञान म्हणजे काय? (What is Small Modular Reactor?)
- आधुनिक आणि सुरक्षित: पारंपारिक मोठ्या अणुऊर्जा प्रकल्पांच्या तुलनेत SMR (स्मॉल मॉड्युलर रिॲक्टर) हे आकाराने लहान, अधिक सुरक्षित आणि अत्याधुनिक असतात.
- कमी जागा आणि वेगवान उभारणी: हे रिॲक्टर्स कारखान्यात तयार करून थेट प्रकल्प स्थळी आणून जोडले जाऊ शकतात, ज्यामुळे वेळ आणि खर्च दोन्हीची बचत होते.
जैतापूर आणि थोरियमवर आधारित या नव्या तंत्रज्ञानामुळे येत्या काळात महाराष्ट्रासह संपूर्ण देशाचा ऊर्जा चेहरामोहरा बदलण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
09:37 07-05-2026
