नवी दिल्ली:
भारतात डिजिटल पेमेंटचा वापर किती वेगाने आणि प्रभावीपणे वाढत आहे, याचे एक थक्क करणारे उदाहरण समोर आले आहे. मे २०२६ या एकाच महिन्यात युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस, म्हणजेच ‘UPI’ ने (UPI Payments) व्यवहारांचे सर्व जुने रेकॉर्ड मोडीत काढत एक नवा इतिहास रचला आहे.
‘नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया’ (NPCI) ने जारी केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, मे महिन्यात यूपीआयच्या माध्यमातून तब्बल २९.९० लाख कोटी रुपयांचे आर्थिक व्यवहार झाले. तर एकूण व्यवहारांची संख्या २३.२ अब्ज वर पोहोचली आहे. यूपीआयच्या इतिहासातील हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा आणि ऐतिहासिक आकडा ठरला आहे.
IPL आणि उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या ठरल्या ‘टर्निंग पॉईंट’
मे महिन्यातील या अभूतपूर्व वाढीमागे मुख्यत्वे उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या, पर्यटनासाठी झालेली गर्दी आणि ‘आयपीएल २०२६’ (IPL 2026) चा थरार कारणीभूत असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
‘कॅशफ्री पेमेंट्स’चे सह-संस्थापक आणि सीईओ आकाश सिन्हा यांच्या मते, मे महिन्यातील आकडेवारी बाजारातील मजबूत आणि नैसर्गिक मागणी दर्शवते. मे महिन्यात उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमुळे लोकांनी मोठ्या प्रमाणावर प्रवास आणि पर्यटन केले. तसेच आयपीएलचे सामने पाहण्यासाठी आणि त्यादरम्यान ऑनलाइन शॉपिंग, फूड डिलिव्हरी आणि हॉटेलिंगसाठी यूपीआयचा सर्वाधिक वापर केला गेला. तिकीट बुकिंगपासून ते अगदी लहान-सहान गरजांसाठीही लोकांनी रोख पैशांऐवी (Cash) यूपीआयला पहिली पसंती दिली. आगामी काळातही ही गती अशीच कायम राहील, असा अंदाज त्यांनी व्यक्त केला आहे.
मूल्य आणि संख्या दोन्ही आघाड्यांवर मोठी झेप
रिपोर्ट्सनुसार, एप्रिल महिन्याच्या तुलनेत मे २०२६ मध्ये यूपीआयने मूल्य आणि संख्या अशा दोन्ही आघाड्यांवर मोठी झेप घेतली आहे:
| महिना / वर्ष | एकूण व्यवहार मूल्य (रुपये) | एकूण व्यवहारांची संख्या (अब्ज) |
|---|---|---|
| मे २०२६ | २९.९० लाख कोटी | २३.२ अब्ज |
| एप्रिल २०२६ | २९.०३ लाख कोटी | २२.३५ अब्ज |
| मे २०२५ (गेल्या वर्षी) | २५.१४ लाख कोटी | — |
विशेष म्हणजे, गेल्या वर्षीच्या मे महिन्याच्या (२५.१४ लाख कोटी रुपये) तुलनेत यंदा १९ टक्क्यांची वार्षिक वाढ (YoY Growth) झाली आहे.
चहाच्या टपरीपासून किराणा मालापर्यंत; लहान व्यवहारांमध्ये मोठी वाढ
रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) पेमेंट सिस्टम रिपोर्टनुसार, यूपीआयवरील सरासरी व्यवहार आकार (Average Transaction Size) २०२१ मध्ये १,८४८ रुपये होता, जो २०२५ पर्यंत घटून १,३१३ रुपये झाला आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, ही आकडेवारी कमी होणे ही चिंतेची बाब नसून उलट यूपीआय इकोसिस्टम अधिक मजबूत आणि परिपक्व होत असल्याचे लक्षण आहे. याचा अर्थ आता भारतातील नागरिक भाजीपाला, चहाच्या टपरीपासून ते किराणा मालासारख्या अगदी छोट्या-छोट्या दैनंदिन खरेदीसाठीही रोख रक्कम वापरण्याऐवजी सर्रास यूपीआयचा वापर करत आहेत. परिणामी, सरासरी व्यवहाराचा आकार कमी झाला तरी एकूण व्यवहारांची संख्या प्रचंड वाढली आहे.
देशाबाहेरही वाजतोय भारताच्या ‘UPI’ का डंका!
यूपीआय आता केवळ भारतापुरते मर्यादित राहिलेले नाही, तर जागतिक स्तरावरही त्याचा विस्तार वेगाने होत आहे. संयुक्त अरब अमिराती (UAE), सिंगापूर, भूटान, नेपाळ आणि मॉरिशस यांसारख्या अनेक देशांमध्ये यूपीआय सेवा यशस्वीपणे सुरू झाली आहे.
आकाश सिन्हा यांच्या मते, आगामी काळात ‘क्रेडिट ऑन यूपीआय’ (Credit on UPI) आणि ‘क्रॉस बॉर्डर यूपीआय’ (परदेशातील व्यवहार) या विशेष सुविधांमुळे डिजिटल पेमेंटच्या क्षेत्रात वाढीच्या अनेक नवीन संधी निर्माण होतील आणि भारताचा हा यशाचा आलेख आणखी वेगाने वर जाईल.
बातमीचे ठळक मुद्दे (Quick Highlights):
- नवा रेकॉर्ड: मे २०२६ मध्ये २९.९० लाख कोटी रुपयांचे ऐतिहासिक व्यवहार.
- व्यवहार संख्या: मे महिन्यात एकूण २३.२ अब्ज वेळा यूपीआयचा वापर.
- वार्षिक वाढ: गेल्या वर्षीच्या तुलनेत मे महिन्यातील व्यवहारांत १९% वाढ.
- मुख्य कारण: आयपीएल २०२६, समर ट्रॅव्हल आणि ऑनलाइन फूड-शॉपिंगमुळे व्यवहारांत तेजी.
- ग्लोबल यूपीआय: युएई, सिंगापूर, नेपाळसह अनेक देशांमध्ये भारतीय यूपीआयचा वापर सुरू.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
15:53 01-06-2026
