रत्नागिरी जिल्ह्यातील महिलांना होम स्टे, कृषी पर्यटन आणि खाद्यसंस्कृतीच्या माध्यमातून रोजगाराची मोठी संधी
Ratnagiri Tourism Scheme: कोकणातील नयनरम्य निसर्गसंपदा, अथांग समुद्रकिनारे, समृद्ध ग्रामीण जीवनशैली आणि खमंग खाद्यसंस्कृतीला पर्यटनाच्या माध्यमातून आर्थिक बळ देण्याची प्रचंड क्षमता आहे. मात्र, या क्षेत्रात स्वतःचा स्वतंत्र व्यवसाय उभारताना अनेक महिलांना भांडवलाची मोठी अडचण भासते. महिलांची हीच अडचण दूर करून त्यांना पर्यटन उद्योजकतेच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी राज्य शासनाने ‘आई’ महिला केंद्रित पर्यटन धोरण प्रभावीपणे लागू केले आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र महिला उद्योजिकांना १५ लाख रुपयांपर्यंतच्या बँक कर्जावरील व्याजाची थेट प्रतिपूर्ती (Refund) मिळणार असून, रत्नागिरी जिल्ह्यातील महिलांसाठी पर्यटनात उतरण्याची ही सुवर्णसंधी ठरत आहे.
पर्यटन क्षेत्राशी संबंधित विविध व्यवसायांचा समावेश
‘आई’ धोरणाच्या माध्यमातून महिलांना केवळ पारंपरिक व्यवसायांपुरते मर्यादित न ठेवता, पर्यटनाशी निगडित विविध क्षेत्रांत उद्योजक बनण्याची संधी देण्यात आली आहे. यामध्ये प्रामुख्याने:
होम स्टे (Home Stay) व हॉटेल्स: पर्यटकांसाठी घरातील उपलब्ध जागेत निवासाची सुविधा आणि कोकणी पद्धतीचे अस्सल जेवण.
कृषी पर्यटन केंद्र आणि कॅफे: ग्रामीण संस्कृतीची ओळख करून देणारी सेंटर्स, हॉटेल्स व रेस्टॉरंट्स.
टूर अँड ट्रॅव्हल्स व गाईड सेवा: पर्यटकांसाठी वाहतूक सुविधा, सहल मार्गदर्शन (Tour Guide) आणि साहसी पर्यटन उपक्रम.
हस्तकला व स्थानिक उत्पादने: कोकणी मेवा, हस्तकला वस्तू आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांचे विक्री केंद्र.
रत्नागिरी जिल्ह्यातील गणपतीपुळे, आरे-वारे, गुहागर, दापोली, राजापूर यांसारख्या प्रमुख पर्यटनस्थळांच्या परिसरात महिलांना स्थानिक वैशिष्ट्यांवर आधारित व्यवसाय उभारून स्वतःचे उत्पन्नाचे साधन निर्माण करता येणार आहे.
कर्जावरील व्याजाची प्रतिपूर्ती आणि योजनेचे निकष
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी पर्यटन व्यवसाय पर्यटन संचालनालयाकडे (Directorate of Tourism) नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे. तसेच, तो व्यवसाय पूर्णपणे महिलेच्या मालकीचा व तिच्याद्वारे चालवला जाणारा असावा.
व्याज प्रतिपूर्ती मर्यादा: मान्यताप्राप्त बँकेकडून घेतलेल्या १५ लाख रुपयांपर्यंतच्या कर्जावर वार्षिक कमाल १२ टक्के किंवा जास्तीत जास्त ४.५ लाख रुपये व्याजाची प्रतिपूर्ती सरकारतर्फे केली जाईल.
कालावधी: ही मदत कर्जाची परतफेड पूर्ण होईपर्यंत किंवा ७ वर्षांपर्यंत (यापैकी जे आधी होईल तोपर्यंत) लागू राहील. ही रक्कम थेट लाभार्थ्यांच्या आधारसंलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते.
स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मिळणार नवे बळ
महिला पर्यटन उद्योजक वाढल्यास त्याचा थेट फायदा केवळ एका कुटुंबापुरता मर्यादित राहणार नाही, तर स्थानिक महिला बचत गट, शेतकरी, मच्छीमार, हस्तकलाकार आणि वाहनचालकांनाही अप्रत्यक्ष रोजगाराच्या संधी मिळतील. यामुळे पर्यटनाचा आर्थिक लाभ मोठ्या हॉटेल व्यावसायिकांपुरता मर्यादित न राहता थेट गावपातळीपर्यंत पोहोचण्यास मदत होईल.
