Dawood Surrender वाटाघाटींबाबत मुंबई इंटरनॅशनल क्राइम लिटरेचर फेस्टिव्हलमध्ये माहिती; कायदेशीर सल्लागार मनीष लालाच्या मदतीने झाला होता तीन वेळा संवाद
Dawood Surrender संदर्भात मोठा खुलासा करताना दिल्लीचे माजी पोलीस आयुक्त नीरज कुमार यांनी सांगितले की, दाऊद इब्राहिमला आत्मसमर्पण करायचे होते, मात्र त्याच्या पूर्वअटी पूर्ण करणे अशक्य होते. मुंबईतील रेडिसन ब्ल्यू हॉटेलमध्ये १४ आणि १५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी आयोजित ‘मुंबई इंटरनॅशनल क्राइम लिटरेचर फेस्टिव्हल’मधील ‘बस्टिंग द दाऊद मिथ’ या चर्चासत्रात बोलताना त्यांनी १९९० च्या दशकाच्या मध्यात सीबीआयमध्ये कार्यरत असतानाच्या आठवणींना उजाळा दिला.
दाऊदला नजरकैदेत ठेवण्यात यावे आणि केवळ मार्च १९९३ मधील मुंबई बॉम्बस्फोट प्रकरणातच त्याच्यावर खटला चालवण्यात यावा, अशी त्याची मागणी होती, असे नीरज कुमार यांनी स्पष्ट केले. प्रख्यात गुन्हेवार्तांकन लेखक आणि शोधपत्रकार एस. हुसेन झैदी तसेच ज्येष्ठ पत्रकार चंद्रमोहन पुप्पाला यांच्या पुढाकाराने ग्रे अॅटलास मीडियाच्या अंतर्गत या दोन दिवसीय महोत्सवाच्या पहिल्या आवृत्तीचे आयोजन करण्यात आले होते.
Dawood Surrender साठी ‘लॉ मिनिस्टर’ मनीष लालाची मध्यस्थी
मुलाखतीदरम्यान नीरज कुमार यांनी सांगितले की, मुंबईत दाऊदचा एक अत्यंत जवळचा विश्वासू व्यक्ती होता, जो त्याचा ‘लॉ मिनिस्टर’ म्हणून काम पाहत असे. दाऊदचा कायदेशीर सल्लागार मनीष लाला यानेच नीरज कुमार यांना दाऊदविषयीची माहिती दिली आणि संपर्क साधून सीबीआयशी चर्चा घडवून आणली. मनीष लालाच्या मदतीमुळेच आपल्याला दाऊद इब्राहिमशी तीन वेळा संवाद साधण्याची संधी मिळाली आणि त्या संवादांमध्ये दाऊदचे संभाव्य आत्मसमर्पण व भारतात परतण्याबाबत वाटाघाटी करण्यात आल्या, असे त्यांनी नमूद केले.

विशेष म्हणजे, दाऊद दुबईला पळून जाण्यापूर्वी १९८५ मध्ये त्याच्यासाठी अटकपूर्व जामीन मिळवून देण्याची व्यवस्था करणारी व्यक्तीही मनीष लाला हाच होता. मनीष लाला हा दाऊदविषयी माहितीचा मोठा खजिना होता, मात्र मुंबई पोलिसांनी त्याच्याकडे कधीच लक्ष दिले नव्हते, याचे आपल्याला आश्चर्य वाटल्याचे नीरज कुमार म्हणाले. मार्च १९९३ च्या बॉम्बस्फोटांनंतर सीबीआयने तपासात प्रवेश केला, तेव्हा मनीष लाला, वसई-विरारमध्ये चांदीची तस्करी (सिल्व्हर लँडिंग) हाताळणारा भाई ठाकूर आणि शार्प शूटर सुभाष सिंह ठाकूर यांसारख्या दाऊदच्या प्रमुख सहकाऱ्यांशी जवळून संवाद साधता आल्याचे त्यांनी सांगितले.
कराचीतील सध्याची स्थिती आणि परतण्याची संधी संपल्याचे मत
एकेकाळी दाऊद इब्राहिमचा प्रभाव अतिशयोक्तीपूर्ण पद्धतीने मांडला जात असे आणि लातूर भूकंपासारख्या असंबंधित घटनांसाठीही त्याला जबाबदार धरले जात होते, असे नीरज कुमार यांनी नमूद केले. मात्र, दाऊदची सध्याची परिस्थिती सांगताना ते म्हणाले की, कराचीतील क्लिफ्टन परिसरात तो प्रत्यक्षात कैद्यासारखे जीवन जगत असून, आयएसआयच्या सततच्या देखरेखीखाली असल्याने त्याला मुक्तपणे बाहेर फिरण्याचीही परवानगी नाही. सत्राचे सूत्रसंचालन करणारे एस. हुसेन झैदी यांच्याशी संवाद साधताना, दाऊदच्या आत्मसमर्पणाची संधी आता केव्हाच संपली असून बदललेल्या राजकीय आणि कायदेशीर परिस्थितीमुळे त्याचे भारतात परतणे अशक्य झाल्याचे मत त्यांनी व्यक्त केले.
दंगलींच्या बदल्याबाबत आणि भेटीबाबत राम गोपाल वर्मांचे वक्तव्य
याच महोत्सवात ‘कंपनी’ आणि ‘सत्या’ यांसारख्या गँगस्टरपटांचे दिग्दर्शक राम गोपाल वर्मा यांनीही दाऊदविषयीचे अनुभव मांडले. दाऊदच्या एका सहकाऱ्याने आपल्याला सांगितले होते की, १९९२-९३ च्या मुंबई दंगलींचा बदला घेण्यास दाऊदने विरोध केला होता, कारण यामुळे मुस्लिमांविरोधात मोठ्या प्रमाणावर हिंसाचार भडकण्याची त्याला भीती होती. दाऊदची ही भूमिका त्याच्या कट्टरतावादी नसलेल्या आणि दिखाऊ, बेधडक व्यक्तिमत्त्वाशी सुसंगत वाटत होती, मात्र हा दावा आपण स्वतंत्रपणे पडताळून पाहू शकलेलो नाही, असेही वर्मा यांनी स्पष्ट केले.
दरम्यान, दाऊद इब्राहिमसोबत जेवण करण्याची संधी मिळाली का, असा प्रश्न विचारण्यात आला असता राम गोपाल वर्मा म्हणाले की, दाऊदसोबत प्रत्यक्ष भेट घेण्यासाठी ते आपला हातही गमावण्यास तयार आहेत. ‘हा अनुभव मला गमवायचा नाही, अगदी त्यानंतर मला तुरुंगात जावे लागले तरी,’ असे वक्तव्य त्यांनी या वेळी केले.













