मुंबई: Somali Jet Monsoon Effect (सोमाली जेट मान्सून परिणाम) देशातील रखडलेल्या मान्सूनच्या वाटचालीला अखेर गती देणार असल्याचे संकेत हवामान तज्ज्ञांनी दिले आहेत. जूनच्या पहिल्या आठवड्यात भारतात पाऊल ठेवणारा मान्सून १८ जून उजाडला तरी दक्षिण कोकण आणि लगतच्या भागाच्या वर सरकलेला नाही. गेल्या दोन आठवड्यांपासून मान्सूनची पुढची वाटचाल पूर्णपणे थांबली असून, देशातील बहुतांश भाग पावसाची चातकासारखी वाट पाहत आहेत. या पार्श्वभूमीवर, रेंगाळलेला मान्सून पुढे ढकलण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असलेले ‘सोमाली जेट’ आणि ‘क्रॉस-इक्वेटोरियल फ्लो’ हे वातावरणीय घटक आता २० जूननंतर मजबूत होणार असल्यामुळे पाऊस पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता आहे.
मान्सूनच्या मार्गातील कोरड्या हवेचा अडथळा होणार कमी
जूनच्या पहिल्या पंधरवड्यात पश्चिम आणि मध्य भारतात वारंवार आलेल्या कोरड्या हवेमुळे ढग निर्मितीच्या प्रक्रियेत मोठा अडथळा निर्माण झाला होता. कोरड्या हवेमुळे मान्सूनची चक्रीय प्रणाली कमकुवत होऊन पावसाने दडी मारली आणि तापमानात प्रचंड वाढ झाली. मात्र, आता भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर (गोवा, कोकण आणि गुजरात) आर्द्रता हळूहळू परत येत आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, २० जूननंतर हा बदल अधिक स्पष्टपणे दिसून येईल आणि कोरड्या हवेचा प्रभाव वेगाने कमी होईल.
काय आहे ‘सोमाली जेट’ आणि त्याचे महत्त्व?
भारतीय मान्सूनचा मुख्य कणा मानला जाणारा ‘सोमाली जेट’ हा खालच्या थरातील वेगवान वाऱ्यांचा प्रवाह आहे. हा प्रवाह पूर्व आफ्रिकेच्या किनारपट्टीवरून उत्तरेकडे वाहत अरबी समुद्र ओलांडतो आणि भारतात मोठ्या प्रमाणावर आर्द्रता (ओलावा) घेऊन येतो. हा वातावरणीय प्रवाह एका ‘कन्व्हेयर बेल्ट’ सारखा काम करतो, जो पश्चिम किनारपट्टी आणि देशाच्या अंतर्गत भागात व्यापक पावसासाठी कारणीभूत ठरतो. यंदाच्या हंगामात हे मान्सूनचे इंजिन जणू क्षमतेपेक्षा कमी चालत असल्यामुळे आर्द्रतेवर मर्यादा येऊन देशात पावसाची मोठी तूट निर्माण झाली आहे.
२० जूनपासून मान्सूनचे इंजिन पकडणार वेग
हवामान मॉडेल्सच्या ताज्या अंदाजानुसार, २० जूनच्या सुमारास हा ‘सोमाली जेट’ प्रवाह लक्षणीयरित्या मजबूत होण्यास सुरुवात होईल. अरबी समुद्रात वारे तीव्र झाल्यामुळे महाराष्ट्र, गुजरात, कर्नाटक आणि पश्चिम भारताच्या इतर भागांत आर्द्रतेचे प्रमाण झपाट्याने वाढणार आहे. यासोबतच, दक्षिण गोलार्धातून उबदार आणि आर्द्र हवा विषुववृत्त ओलांडून भारताकडे वाहून आणणारा ‘क्रॉस-इक्वेटोरियल फ्लो’ देखील अधिक सक्षम होणार आहे. हा प्रवाह मजबूत झाल्यामुळे देशाच्या अंतर्गत भागात मान्सूनला पुढे जाण्यासाठी अखंड ओलावा मिळणार आहे.
आगामी काही दिवस शेती आणि सरकारसाठी अत्यंत महत्त्वाचे
कोरड्या हवेचा प्रभाव कमी होणे, सोमाली जेट ताकदवान होणे आणि क्रॉस-इक्वेटोरियल फ्लो सक्रिय होणे या तिन्ही अनुकूल बदलांमुळे जून महिन्यात गायब असलेली मान्सूनची चक्रीय प्रणाली पुन्हा जिवंत होईल. या आठवड्याच्या शेवटापासून पावसाचा जोर वाढणार असून महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश आणि उत्तर भारतात मान्सून वेगाने कूच करेल. या संभाव्य बदलांमुळे मान्सूनच्या मोठ्या खंडामुळे चिंताग्रस्त असलेल्या शेतकरी आणि सरकारला मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
12:14 19-06-2026
