केंद्र सरकारची मंजुरी; पॉलिमर शीट्ससाठी जागतिक निविदा प्रक्रिया पूर्ण
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) देशातील परकीय व अंतर्गत चलनाव्यतिरिक्त प्लास्टिक नोटा RBI Plastic Currency चलनात आणण्याचा अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे। केंद्र सरकारने या प्रकल्पास अधिकृत परवानगी दिली असून, आरबीआयने प्लास्टिक नोटांच्या निर्मितीची तयारी वेगाने सुरू केली आहे। पॉलिमर शीट्सच्या पुरवठ्यासाठी जागतिक निविदा आधीच मागवण्यात आल्या असून, अनेक आंतरराष्ट्रीय कंपन्या पुरवठ्यासाठी पुढे आल्या आहेत। त्यामुळे लवकरच या नोटांची छपाई प्रत्यक्ष सुरू होण्याची चिन्हे आहेत।
पहिल्या टप्प्यात १० आणि २० रुपयांच्या नोटा; १ एप्रिल २०२७ पासून चाचण्या
आरबीआयने पहिल्या टप्प्यात बाजारात १० रुपये आणि २० रुपयांच्या मूल्याच्या प्लास्टिक नोटा आणण्याचा निर्णय घेतला आहे। या नवीन नोटांच्या क्षेत्रीय चाचण्या (Field Trials) १ एप्रिल २०२७ पासून सुरू करण्यात येणार आहेत।
महत्त्वाची बाब म्हणजे, या प्लास्टिक नोटांचा आकार सध्या बाजारात असलेल्या कागदी नोटांइतकाच ठेवण्यात येणार आहे। यामुळे बँकांना एटीएम (ATM) मशीनमध्ये कोणतेही तांत्रिक बदल करावे लागणार नाहीत। पूर्वी नोटांचे आकार बदलल्यामुळे एटीएम सेन्सर्स आणि डिस्पेंसर बदलण्यासाठी सुमारे १०० कोटी रुपयांचा अतिरिक्त खर्च आला होता। मात्र, आता आकार तोच ठेवल्याने बँकांचे तब्बल २१२.५ दशलक्ष रुपये वाचणार आहेत।
६८ हजार रिम्स विशेष प्लास्टिक शीट्सची खरेदी; प्राण्यांच्या चरबीवर कडक अट
आरबीआय १० व २० रुपयांच्या प्लास्टिक नोटांसाठी पॉलिप्रॉपिलीनपासून बनवलेल्या ६८,००० रिम्स विशेष प्लास्टिक शीट्स खरेदी करणार आहे। परदेशात प्लास्टिक नोटांच्या निर्मितीदरम्यान प्राण्यांच्या चरबीपासून बनवलेल्या रसायनांचा (Animal Fat) वापर केला जातो। मात्र, भारतीयांच्या धार्मिक व सांस्कृतिक भावनांचा विचार करून आरबीआयने भारताला पुरवल्या जाणाऱ्या पॉलिमर शीट्समध्ये अशा कोणत्याही रसायनांचा वापर करू नये, अशी कडक अट पुरवठादारांवर घातली आहे।
कागदी नोटांच्या तुलनेत या प्लास्टिक नोटांचे आयुष्य (टिकाऊपणा) तब्बल चौपट अधिक असणार आहे, ज्यामुळे नोटांच्या झिजण्याची आणि फाटण्याची समस्या कायमची दूर होईल।
