जाणून घ्या वसुबारसचे महत्त्व आणि मुहूर्त
दिवाळीच्या मांगल्याने आणि आनंदाने नटलेल्या उत्सवाला आज गुरुवार, ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी ‘वसुबारस’च्या (गोवत्स द्वादशी) पवित्र सणाने दिमाखात सुरुवात झाली आहे. संपूर्ण कोकणासह राज्यभरात हा सण मोठ्या धार्मिक व पारंपरिक उत्साहात साजरा केला जात आहे. हिंदू संस्कृतीमध्ये सृष्टीचा आधार मानल्या गेलेल्या गोमातेप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस असून, यानिमित्ताने ग्रामीण भागापासून ते शहरी भागापर्यंत विशेष धार्मिक विधींना सुरुवात झाली आहे. कोकणातील घराघरांमध्ये आज पहाटेपासूनच वसुबारसच्या स्वागताची जय्यत तयारी पाहायला मिळत असून अंगणात काढलेल्या सुंदर रांगोळ्या आणि सज्ज करण्यात आलेले उंबरठे यांमुळे मंगलमय वातावरण तयार झाले आहे.
यंदाच्या पंचांगानुसार, वसुबारस अर्थात गोवत्स द्वादशीची तिथी ५ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १० वाजून ३५ मिनिटांनी सुरू झाली असून, ती ६ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १० वाजून ३० मिनिटांपर्यंत असणार आहे. पंचांग अभ्यासकांच्या मते, ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी संध्याकाळी ६ ते रात्री ८ वाजून ३१ मिनिटांपर्यंतचा प्रदोषकाळ गोमाता पूजनासाठी अत्यंत शुभ आणि फलदायी मानला गेला आहे. या निर्धारित मुहूर्तावर सुवासिनी आणि कुटुंबीय गोमातेचे पूजन करून आपल्या कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी आणि संततीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करत आहेत. शहरानुसार पूजेच्या वेळेत काही मिनिटांची तफावत असू शकते, त्यामुळे स्थानिक वेळेनुसार हा मुहूर्त पाळला जात आहे.
ज्यांच्या घरी गाय किंवा वासरू उपलब्ध नाही, अशा नागरिकांसाठी हिंदू धर्मशास्त्रात सुंदर पर्यायांची परंपरा सांगितली आहे. अशा कुटुंबांनी घराजवळच्या गोशाळेला भेट देऊन तिथे गोमातेची पूजा करावी किंवा माती अथवा धातूच्या गाय-वासराच्या मूर्ती किंवा प्रतिमेचे विधिपूर्वक पूजन करण्याची प्रथा पाळली जाते. गोमातेच्या पायांवर जल अर्पण करून हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुलांची पूजा केली जाते. यानंतर धूप, दीप व निरांजनाने आरती ओवाळून पुरणपोळीचा नैवेद्य अर्पण केला जातो. कोकणातील अनेक भागांत शेतकरीवर्ग आणि पशुपालक आपल्या पाळीव गाई-वासरांना सुंदर सजवून त्यांची पूजा करत असून याद्वारे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील पशुधनाचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित होत आहे.
वसुबारसच्या या पवित्र दिवसापासूनच खऱ्या अर्थाने दिवाळीच्या दिपोत्सवाला प्रारंभ होतो. आज संध्याकाळी सूर्यास्तानंतर घराच्या प्रवेशद्वारावर आणि देवघरात पहिला दिवा लावून दिवाळीच्या आगमनाची चाहूल दिली जाणार आहे. प्रदोषकाळात पणती प्रज्वलित करून मांगल्याचे स्वागत करण्याची परंपरा वर्षानुवर्षे जपली जात आहे. विशेषतः कोकणात संध्याकाळच्या वेळेस घरोघरी उंबरठ्यावर लावल्या जाणाऱ्या पहिल्या दिव्याच्या तेजाने संपूर्ण परिसर उजळून निघतो. यंदा ५ नोव्हेंबर ते ११ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत दिवाळीचे विविध सण साजरे होणार असून, या संपूर्ण आठवड्यात आनंदाचे आणि उत्साहाचे वातावरण कायम राहणार आहे.
धार्मिक मान्यतेनुसार, गोमातेच्या शरीरात तेहतीस कोटी देवांचा वास असतो, अशी दृढ श्रद्धा आहे. त्यामुळे वसुबारसच्या दिवशी गाय आणि वासराची सेवा करणे अत्यंत पुण्यदायी मानले जाते. भारतीय संस्कृतीत गाय ही केवळ आस्तिकतेची खूण नसून ती शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. मानवी जीवनाला पोषण देणाऱ्या गोमातेच्या योगदानाबद्दल ऋण व्यक्त करण्यासाठी हा सण महत्त्वपूर्ण ठरतो. महिला वर्ग आपल्या मुलांच्या आरोग्यासाठी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी हे व्रत अत्यंत निष्ठेने पाळतात, ज्यामुळे कौटुंबिक सलोखा आणि समृद्धी वाढीस लागते.
