मुंबई:
‘गाव तेथे रस्ता आणि रस्ता तेथे एसटी’ ही संकल्पना महाराष्ट्राच्या जनमानसात इतकी खोलवर रुजली आहे की, एसटी म्हणजे केवळ एक परिवहन सेवा उरलेली नाही. ती महाराष्ट्राच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाची खऱ्या अर्थाने जीवनवाहिनी (Lifeline of Maharashtra) बनली आहे. १ जून १९४८ रोजी सुरू झालेल्या महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने आज म्हणजेच १ जून २०२६ रोजी आपल्या प्रवासाची ७८ वर्षे पूर्ण केली आहेत.
या ऐतिहासिक टप्प्यावर एसटी कर्मचारी काँग्रेसचे सरचिटणीस श्रीरंग बरगे यांनी एसटीच्या प्रवासाचा गौरव करतानाच, तिच्यासमोरील आव्हाने आणि भविष्यातील वाटचालीवर महत्त्वपूर्ण प्रकाश टाकला आहे.
७८ वर्षांचा प्रदीर्घ प्रवास: दुर्गम भागांना शहरांशी जोडणारे मुख्य साधन
या प्रदीर्घ ७८ वर्षांच्या प्रवासात अनेक चढ-उतार आले, आर्थिक संकटे आली आणि तांत्रिक बदलही झाले; पण महाराष्ट्राच्या सामान्य माणसाला जोडून ठेवण्याचे आपले परम कर्तव्य एसटीने अखंडपणे पार पाडले आहे. म्हणूनच आजही ‘एसटी’ किंवा ‘लालपरी’ म्हटले की, प्रत्येक मराठी मनात आपुलकी, विश्वास आणि जिव्हाळ्याची भावना जागी होते.
राज्यातील दुर्गम खेडी, डोंगर-दऱ्या, आदिवासी पाडे आणि ग्रामीण भाग यांना शहरांशी जोडण्याचे काम सर्वप्रथम एसटीनेच केले. ज्या काळात खासगी वाहतूक व्यवस्था अत्यंत मर्यादित होती, त्या काळात लालपरीने लाखो नागरिकांना शिक्षण, रोजगार, आरोग्य आणि व्यापाराच्या मुख्य प्रवाहात आणले. अनेक विद्यार्थ्यांचे उच्च शिक्षण, शेतकऱ्यांचा बाजारपेठेशी संपर्क, रुग्णांची उपचारासाठी होणारी धावपळ आणि कामगारांचे दैनंदिन जीवन या सर्वांचा अविभाज्य भाग म्हणजे एसटी होय.
पिढ्यानपिढ्यांचे नाते आणि भावनिक जिव्हाळा
उन्हाळ्याच्या सुट्टीत गावाला जाण्याचा आनंद, खिडकीतून दिसणारी हिरवीगार शेते, घाटातील वळणावळणाचे रस्ते, कंडक्टरची शिट्टी आणि बसस्थानकावरील गजबज – हे सर्व अनुभव प्रत्येक पिढीने घेतले आहेत. त्यामुळे एसटी केवळ प्रवाशांचीच नाही, तर संस्कृतीची आणि माणुसकीची वाहक ठरली आहे.
आधुनिकतेची कास: शिवनेरीपासून ते पर्यावरणपूरक ई-बसपर्यंत
आजच्या वेगवान आणि तंत्रज्ञानप्रधान युगातही एसटीने स्वतःमध्ये सकारात्मक बदल स्वीकारले आहेत. काळाची पावले ओळखून महामंडळाने अनेक आधुनिक सेवा सुरू केल्या आहेत:
- डिजिटल व्यवस्था: डिजिटल तिकीट व्यवस्था आणि ऑनलाइन आरक्षणाची सुविधा.
- आधुनिक बसेस: वातानुकूलित बससेवा, शिवशाही, शिवनेरी आणि आरामदायी प्रवासाची हमी.
- पर्यावरणपूरक पाऊल: प्रदूषण कमी करण्यासाठी महामंडळाच्या ताफ्यात इलेक्ट्रिक बस (E-Bus) चा समावेश करण्यात येत आहे, जी भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायरी आहे.
एसटीसमोरील आव्हाने आणि ‘तिसरी बाजू’
सध्याच्या घडीला एसटीसमोर अनेक गंभीर आव्हाने उभी आहेत. वाढते इंधन दर, खासगी वाहतूकदारांची वाढती स्पर्धा, आर्थिक ताण आणि बदलती प्रवासी मानसिकता या समस्यांमुळे महामंडळावर मोठा आर्थिक दबाव निर्माण झाला आहे.
याबाबत बोलताना श्रीरंग बरगे यांनी स्पष्ट केले की, “आज आवश्यकता आहे ती एसटीला केवळ तोट्यातील संस्था म्हणून न पाहता, सामाजिक जबाबदारी पार पाडणारी लोकसेवा म्हणून पाहण्याची. जगभरातील अनेक विकसित राष्ट्रांमध्ये सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेला ‘सामाजिक गुंतवणूक’ (Social Investment) मानले जाते, त्याच धर्तीवर महाराष्ट्रातही एसटीकडे पाहिले गेले पाहिजे. कारण एसटीचा उद्देश केवळ नफा कमावणे नसून समाजातील प्रत्येक घटकाला परवडणारी सुरक्षित वाहतूक उपलब्ध करून देणे हा आहे.”
कर्मचारी हेच व्यवस्थेचे खरे आधारस्तंभ
एसटी कर्मचारी हे या संपूर्ण व्यवस्थेचे खरे आधारस्तंभ आहेत. त्यामुळे एसटीच्या प्रगतीसाठी आणि ती पुन्हा नव्या जोमाने उभी करण्यासाठी कर्मचाऱ्यांचे मनोबल उंचावणे आणि त्यांना आवश्यक त्या सर्व सुविधा उपलब्ध करून देणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. राज्य शासन, प्रशासन आणि कर्मचारी यांनी एकत्रितपणे सकारात्मक दृष्टिकोन स्वीकारल्यास एसटी खरोखरच पूर्ववैभव प्राप्त करू शकते.
महाराष्ट्राच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा मजबूत ठेवण्यात आणि यात्रोत्सव, शैक्षणिक सहली, कृषी बाजारपेठा व पर्यटन विकासात मोलाचे योगदान देणारी ही लोकवाहिनी आगामी काळातही अशीच वेगाने धावत राहो, हीच ७८ व्या वर्धापन दिनानिमित्त सदिच्छा!
बातमीचे ठळक मुद्दे (Quick Highlights):
- स्थापना व वर्धापन दिन: १ जून १९४८ रोजी सुरू झालेल्या एसटी महामंडळाला ७८ वर्षे पूर्ण.
- योगदान: ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील शिक्षण, आरोग्य आणि व्यापाराला शहरांशी जोडले.
- आधुनिकता: शिवशाही, शिवनेरीसह आता पर्यावरणपूरक इलेक्ट्रिक बसेसवर भर.
- मागणी: एसटीकडे तोट्यातील संस्था म्हणून न पाहता ‘सामाजिक गुंतवणूक’ म्हणून पाहण्याची गरज.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
11:56 01-06-2026
