कोयनानगर:
महाराष्ट्राची भाग्यरेषा मानल्या जाणाऱ्या छत्रपती शिवाजी महाराज कोयना जलसागराने (Koyna Dam) ऊर्जा क्षेत्रात पुन्हा एकदा एका सुवर्ण आणि ऐतिहासिक कामगिरीची नोंद केली आहे. नुकत्याच संपलेल्या आर्थिक वर्षातील सर्वकालीन उच्चांकानंतर, आता ३१ मे रोजी संपलेल्या जलवर्षातही (Water Year) कोयना धरणाच्या पायथा वीजगृहाने सर्वाधिक वीजनिर्मितीचा नवा इतिहास घडवला आहे. उपलब्ध पाण्याचा अत्यंत अचूक आणि नियोजनबद्ध वापर करत या प्रकल्पाने राज्याच्या ऊर्जा क्षेत्रात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला आहे.
अभियंते आणि कर्मचाऱ्यांचे समन्वयपूर्ण व्यवस्थापन मोलाचे
या ऐतिहासिक विक्रमामागे कोयना सिंचन आणि पायथा वीजगृह प्रकल्पातील अभियंते, अधिकारी आणि तांत्रिक कर्मचाऱ्यांचे नियोजनबद्ध कार्य, सातत्यपूर्ण देखभाल आणि समन्वयपूर्ण व्यवस्थापन अत्यंत मोलाचे ठरले आहे. धरणातील उपलब्ध पाणीसाठ्याचा योग्य वापर करत तांत्रिक कार्यक्षमता सर्वोच्च पातळीवर राखल्यानेच हा अभूतपूर्व विक्रम शक्य झाला असल्याचे प्रशासनाकडून सांगण्यात आले.
कोयना प्रकल्पाची एकूण क्षमता:
- सुरुवात: १६ मे १९६० रोजी या ऐतिहासिक प्रकल्पाची सुरुवात झाली, जो आज राज्याच्या ऊर्जा निर्मितीचा मुख्य कणा आहे.
- पायथा वीजगृह (पूर्व): २ जनित्रांद्वारे सुमारे ३६ मेगावॉट वीजनिर्मिती.
- पश्चिम वीजगृह: १९२० मेगावॉट वीजनिर्मिती.
- एकूण क्षमता: १९५६ मेगावॉट क्षमतेने अविरत वीजनिर्मिती.
२०१८-१९ चा सार्वकालिक विक्रम मोडीत काढला!
कोयना पायथा वीजगृहाने यंदाच्या १ जून ते ३१ मे या जलवर्षात ४८.६२ टीएमसी पाण्याचा वापर करून तब्बल २१९.८२४ दशलक्ष युनिट्स वीजनिर्मिती केली आहे. या धडाकेबाज कामगिरीसह प्रकल्पाने सन २०१८-१९ मधील १९४.२४९ दशलक्ष युनिट वीजनिर्मितीचा जुना रेकॉर्ड मोडीत काढला असून, स्थापनेपासूनचा सर्वोच्च विक्रम प्रस्थापित केला आहे.
दोनच महिन्यांत सलग दोन मोठे विक्रम!
विशेष म्हणजे, कोयना प्रकल्पासाठी हे वर्ष विक्रमांचे वर्ष ठरले आहे. यापूर्वी १ एप्रिल २०२५ ते ३१ मार्च २०२६ या आर्थिक वर्षात (Financial Year) या प्रकल्पाने जुना १९५.६५२ दशलक्ष युनिट्सचा विक्रम मोडीत काढत २२०.२२९ दशलक्ष युनिट वीजनिर्मितीचा सर्वकालीन उच्चांक नोंदवला होता. हा आर्थिक वर्षाचा विक्रम ताजा असतानाच, अवघ्या दोन महिन्यांत आता ‘जलवर्षात’ देखील त्याहून मोठा विक्रम झाल्याने कोयना प्रकल्पाच्या यशाची पताका आणखी उंच फडकावली गेली आहे.
मागील दोन जलवर्षांच्या तुलनेत उल्लेखनीय कामगिरी:
यंदाची कामगिरी मागील दोन वर्षांच्या तुलनेत कैक पटीने सरस आणि उल्लेखनीय ठरली आहे:
- सन २०२३-२४: ४०.८१ टीएमसी पाण्याचा वापर करून १७३.८४३ दशलक्ष युनिट्स वीजनिर्मिती.
- सन २०२४-२५: ३७.८० टीएमसी पाण्याचा वापर करून १७०.२५३ दशलक्ष युनिट्स वीजनिर्मिती.
- यंदा (२०२५-२६ जलवर्ष): ४८.६२ टीएमसी पाण्याचा वापर करून २१९.८२४ दशलक्ष युनिट्स वीजनिर्मिती (सर्वोच्च रेकॉर्ड).
‘फ्लोविंग वॉटर, फ्लोविंग एनर्जी’ संकल्पना यशस्वी!
एकूण १०५ टीएमसी साठवण क्षमता असलेल्या कोयना धरणातील पाण्याचा अतिशय चोख आणि काटेकोर वापर करत पायथा वीजगृहातून ही वीजनिर्मिती केली जाते. या वीजगृहातून सुमारे २२०० क्यूसेक पाण्याचा विसर्ग करण्याची क्षमता असून, आवश्यकतेनुसार अत्यंत नियंत्रित पद्धतीने हा विसर्ग केला जातो. ‘फ्लोविंग वॉटर, फ्लोविंग एनर्जी’ (Flowing Water, Flowing Energy) ही संकल्पना प्रत्यक्षात यशस्वीपणे राबवत महाराष्ट्राने जलसंपत्तीचा परिणामकारक आणि पर्यावरणपूरक वापर कसा करावा, याचा एक उत्कृष्ट वस्तुपाठ देशासमोर ठेवला आहे.
बातमीचे ठळक मुद्दे (Quick Highlights):
- नवा इतिहास: ३१ मे रोजी संपलेल्या जलवर्षात कोयना पायथा वीजगृहाची स्थापनेपासूनची सर्वोच्च वीजनिर्मिती.
- आकडेवारी: ४८.६२ टीएमसी पाण्याचा वापर करून २१९.८२४ दशलक्ष युनिट्सची निर्मिती.
- जुना रेकॉर्ड बाद: सन २०१८-१९ मधील १९४.२४९ दशलक्ष युनिट्सचा रेकॉर्ड मोडीत.
- सलग दुहेरी यश: आर्थिक वर्षातील २२०.२२९ दशलक्ष युनिट्सच्या विक्रमानंतर जलवर्षातही ऐतिहासिक टप्पा पार.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
12:46 01-06-2026
