गुहागर :
शिवकालीन इतिहासाची साक्ष ठरलेल्या गुहागर तालुक्यातील अंजनवेल येथील ऐतिहासिक ‘गोपाळगड’ किल्ल्याबाबत (Gopalgarh Fort Anjanvel) एक मोठी अपडेट समोर आली आहे. गोपाळगड हा किल्ला राज्य संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित झालेला असला, तरी किल्ल्याची जागा अजूनही खासगी मालकीची आहे. ही विसंगती दूर करून पुरातत्व विभाग व महसूल विभागाने ही जागा तातडीने शासनाच्या नावे करण्यासाठी पावले उचलावीत, अशी आग्रही मागणी विधान परिषदेचे आमदार प्रमोद जठार (MLA Pramod Jathar) यांनी रत्नागिरीच्या जिल्हाधिकाऱ्यांकडे केली आहे.
किल्ल्याच्या आवारात पडलेले आंबे उचलल्यावरून एका पर्यटकाला रोखल्याची घटना घडल्यानंतर, किल्ल्यातील खासगी मालकी संपुष्टात आणण्यासाठी आता शिवप्रेमी पुन्हा एकदा एकवटले आहेत.
किल्ला ‘राज्य संरक्षित स्मारक’, पण जागा खासगी!
मिळालेल्या माहितीनुसार, खाडीच्या मुखाजवळ अंजनवेल येथे असलेला गोपाळगड किल्ला शिवकालीन इतिहासाचा अनमोल ठेवा आहे. या किल्ल्यातील आतील जमीन पूर्वी लिलावाद्वारे विकली गेल्याने, या ऐतिहासिक किल्ल्याच्या आतील जागा शासकीय मालकीची नाही.
हा किल्ला राज्य संरक्षित स्मारक म्हणून जाहीर झालेला असल्यामुळे, गडाच्या आतमध्ये कोणतेही नवीन बांधकाम अथवा कोणताही बदल करण्याचा अधिकार कोणत्याही खासगी व्यक्तीला नाही; याबाबतचा अंतिम कायदेशीर निर्णयही झाला आहे. गतवर्षी गडाच्या आतील जागेमध्ये करण्यात आलेले अनधिकृत बांधकाम पुरातत्व विभागाने (Archaeological Department) कारवाई करत पाडून टाकले होते. मात्र, खासगी व्यक्तीच्या किल्ल्याच्या आतमध्ये असलेल्या आंबा बागायतीमुळे या जागेवर अजूनही खासगी व्यक्तीचाच दराडा असल्याचे चित्र पुढे आले आहे.
नेमका काय घडला वाद?
गुहागर तालुक्यातील समुद्रकिनारे, पुरातन मंदिरे यासोबतच अंजनवेल येथील गोपाळगड किल्ला हा पर्यटनाचा मोठा केंद्रबिंदू ठरला आहे. तालुक्यातील पर्यटकांचा वाढता प्रतिसाद पाहता अनेक शिवप्रेमी व पर्यटक या किल्ल्याला भेट देतात.
नुकतीच एका पर्यटकाने किल्ल्याला भेट दिली असता, गडाच्या आतमध्ये पडलेला एक आंबा त्याने उचलला. केवळ ‘पडलेला आंबा उचलला’ म्हणून तेथील जागेची मालकी सांगणाऱ्या एका व्यक्तीने त्या पर्यटकाला अडवले व हुज्जत घातली. “हा किल्लाच जणू १९६० मध्ये शासनाकडून आम्ही विकत घेतला आहे,” असा दावाही त्या व्यक्तीने केला. तसेच गट क्र. ८२ व २३ ही जागा आमच्या मालकीची असून तुम्ही शासनाकडे माहिती घ्या, असे पर्यटकाला सुनावले. यावर त्या पर्यटकाने, “हा किल्ला राज्य संरक्षित स्मारक असून किल्ला कोणाच्याही खासगी मालकीचा असू शकत नाही,” असे चोख उत्तर दिले. मात्र, जागा मालकाच्या या दादागिरीवजा वादामुळे गोपाळगडाचा विषय पुन्हा एकदा तीव्र चर्चेत आला आहे.
सामुद्रिक सुरक्षा आणि शिवप्रेमींची एकजूट
पडलेले आंबे उचलल्यावरून झालेल्या या वादामुळे गोपाळगडामधील खासगी मालकी पूर्णपणे संपुष्टात आणण्यासाठी शिवप्रेमी आक्रमक झाले आहेत. समुद्रमार्गे होणारी आक्रमणे थांबवण्यासाठी तसेच दाभोळ खाडीमार्गे वाशिष्ठी नदीला जाऊन मिळणारा हा जलमार्ग अधिक सुरक्षित व्हावा, यासाठी दाभोळ खाडीच्या मुखावरील या किल्ल्याचे भौगोलिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. त्यामुळे या जागेचे संपूर्ण शासकीय हस्तांतरण व्हावे, अशी मागणी जोर धरत आहे.
बातमीचे ठळक मुद्दे (Quick Highlights):
- प्रमुख मागणी: अंजनवेल येथील गोपाळगड किल्ल्याची जागा तातडीने शासनाच्या नावे करण्याची आमदार प्रमोद जठार यांची मागणी.
- वादाचे कारण: गडाच्या आत पडलेला आंबा उचलल्यावरून जागा मालकी सांगणाऱ्या व्यक्तीने पर्यटकाला रोखले; १९६० मध्ये किल्ला विकत घेतल्याचा दावा.
- सद्यस्थिती: किल्ला राज्य संरक्षित स्मारक असल्याने आतमध्ये अनधिकृत बांधकामाला बंदी; गतवर्षी पुरातत्व विभागाने पाडले होते बांधकाम.
- महत्त्व: दाभोळ खाडीच्या मुखावर असलेल्या या किल्ल्याचे व्यापारी आणि सामुद्रिक सुरक्षेच्या दृष्टीने मोठे महत्त्व.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
14:22 01-06-2026
