पाण्याचा तुटवडा जाणवल्याने टप्पा-३ आणि टप्पा-४ मधील उत्पादन पूर्णतः बंद
कोयना जलविद्युत प्रकल्प बातमी संदर्भात संपूर्ण महाराष्ट्राच्या चिंतेत भर घालणारी एक मोठी बातमी समोर येत आहे. राज्याची ‘भाग्यरेषा’ समजल्या जाणाऱ्या कोयना जलविद्युत प्रकल्पातील वीजनिर्मिती पाण्याअभावी पूर्णपणे ठप्प झाली आहे. ऐन उन्हाळ्यानंतर आणि पावसाने अद्याप जोर धरलेला नसल्याने, राज्याला अतिउच्च गरजेच्या वेळी (Peak Hours) तातडीने वीज पुरवणारा हा प्रकल्प सद्यस्थितीत हतबल झाला आहे. सध्या या प्रकल्पातून केवळ अंतर्गत प्रशासकीय व तांत्रिक वापरासाठी अवघी ४० मेगावॅट इतकीच किरकोळ वीजनिर्मिती केली जात असून, मुख्य वीज क्युबिकल्स आता शांत पडले आहेत.
भौगोलिक रचनेनुसार, सातारा जिल्ह्यातील कोयना येथील शिवसागर जलाशयाच्या साठवलेल्या पाण्यापासून रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण तालुक्यात असलेल्या पोफळी आणि कोळकेवाडी येथील पॉवर हाऊसमध्ये ही वीजनिर्मिती केली जाते. कोयना धरणाचे पाणी अत्यंत आधुनिक अशा ‘लेक टॅपिंग’ तंत्रज्ञानाचा वापर करून डोंगराखालून बोगद्याद्वारे चिपळूणमध्ये आणले जाते व येथील महाकाय विद्युत जनित्रांवर (Generators) सोडून वीज निर्माण होते. जेव्हा संपूर्ण महाराष्ट्रात सकाळी आणि सायंकाळी विजेची मागणी सर्वोच्च पातळीवर असते, तेव्हा ग्रीड समतोल राखण्यासाठी महाजनकोच्या माध्यमातून हा प्रकल्प कार्यान्वित केला जातो. प्रदूषणमुक्त आणि सर्वात स्वस्त वीज देणारा हा प्रकल्प गेल्या वर्षी राज्यात सर्वाधिक वीजनिर्मिती करून अव्वल ठरला होता.
धरणात अवघा ९.७९ टक्के पाणीसाठा; टप्पा ३ व ४ ला टाळे
कोयना धरणाची एकूण पाणी साठवण क्षमता १०५ टीएमसी (Thousand Million Cubic Feet) इतकी प्रचंड आहे. मात्र, सद्यस्थितीत धरणामध्ये केवळ ९.३१ टीएमसी म्हणजेच टक्केवारीचा विचार करता अवघा ९.७९ टक्के पाणीसाठा शिल्लक राहिला आहे. जून महिना सुरू झाला तरीही कोयना खोऱ्यात आणि पाणलोट क्षेत्रात अद्याप अपेक्षित मुसळधार पाऊस झालेला नाही. यामुळे धरणातील पाण्याच्या पातळीत दररोज झपाट्याने घट होत आहे. शिल्लक असलेले पाणी वीजनिर्मितीसाठी आवश्यक असलेल्या किमान तांत्रिक पातळीपेक्षा कमी असल्याने प्रशासनाला कोयना वीज प्रकल्पाचा टप्पा-३ आणि टप्पा-४ पूर्णतः बंद ठेवावा लागला आहे. सध्या केवळ टप्पा-१ आणि २ मधून किरकोळ वीजनिर्मिती सुरू आहे.
वाशिष्ठी नदीतील पाणी आटले; चिपळूण शहर आणि एमआयडीसीसमोर संकट
या वीजनिर्मिती क्षेत्रातील ठप्प झालेल्या चक्राचा थेट आणि मोठा फटका चिपळूणसह गुहागर तालुक्यातील पाणीपुरवठा यंत्रणेला बसू लागला आहे. कोयना वीज प्रकल्पात वीजनिर्मिती झाल्यानंतर सोडण्यात येणारे पश्चिमेकडील अवजल (वापरलेले पाणी) थेट चिपळूणच्या वाशिष्ठी नदीत सोडले जाते. या वाहत्या पाण्यावर कोकणातील अनेक मोठ्या पाणीपुरवठा योजना अवलंबून आहेत. मात्र, वीजनिर्मिती बंद झाल्यामुळे वाशिष्ठी नदी पात्रात सोडण्यात येणारे पाणी अत्यंत अल्प झाले आहे.
याचा थेट परिणाम चिपळूण शहर, खेर्डी तसेच मिरजोळी परिसरातील ग्रामपंचायतींच्या नळ योजनांवर होत आहे. याशिवाय लोटे परशुराम, खेर्डी, गाणे-खडपोली या औद्योगिक वसाहती (MIDC) आणि गुहागर तालुक्यातील अंजनवेल येथील महत्त्वाच्या आरजीपीपीएल (RGPPL) प्रकल्पाच्या पाणी उपशावरही मर्यादा आल्या आहेत. पावसाने पुढील काही दिवसांत ओढ दिल्यास हा पाण्याचा आणि विजेचा प्रश्न अधिक गंभीर होण्याची चिन्हे आहेत.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
12:07 10-06-2026
