कडक उन्हाळ्यामुळे बाष्पीभवनात वाढ; महाराष्ट्रात पाणीटंचाईचे सावट गडद, कोकणात सर्वात कमी पाणी
मुंबई: राज्यात यंदा ‘Maharashtra Water Scarcity’ (पाणीटंचाई) चे संकट अधिक तीव्र होताना दिसत आहे. वाढत्या कडक उन्हाळ्यामुळे राज्यातील जलाशयांमधील पाण्याचे मोठ्या प्रमाणावर बाष्पीभवन झाले असून एकूण १६ मोठी धरणे आता पूर्णपणे कोरडी ठणठणीत पडली आहेत. सध्या राज्यातील लहान, मध्यम व मोठ्या सर्व धरणांमध्ये मिळून अत्यंत मर्यादित साठा शिल्लक असून आगामी काळात उपलब्ध पाण्याचा वापर अत्यंत काटकसरीने करावा लागणार आहे.
१७९५ टीएमसी साठवण क्षमतेच्या तुलनेत अवघा ३५३ टीएमसी साठा उपलब्ध
महाराष्ट्र राज्यात मोठी, मध्यम आणि लहान आकाराची मिळून एकूण ३,०२८ धरणे आहेत. या सर्व जलाशयांची एकत्रित एकूण पाणी साठवण क्षमता १७९५ टीएमसी (TMC) इतकी विशाल आहे. मात्र, सद्यस्थितीचा विचार करता आजघडीला या सर्व धरणांमध्ये मिळून अवघा ३५३ टीएमसी एवढाच प्रत्यक्ष पाणीसाठा शिल्लक राहिला आहे.
१४ कोटी जनतेच्या घरगुती वापरासाठी वर्षाला २७० टीएमसीची गरज
राज्यातील सद्यस्थितीचा आढावा घेतल्यास, महाराष्ट्राच्या सुमारे १४ कोटी जनतेला केवळ वर्षभर पिण्यासाठी आणि दैनंदिन घरगुती वापरासाठी किमान २७० टीएमसी पाण्याची आवश्यकता भासते. सध्या उपलब्ध असलेला ३५३ टीएमसीचा साठा हा बाष्पीभवनाचा वेग लक्षात घेता जेमतेम घरगुती गरजा पूर्ण करू शकेल एवढाच आहे. त्यामुळे सिंचन किंवा इतर वापरासाठी पाणी देणे आता प्रशासनाला अशक्य होणार असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
उजनीसह ‘ही’ १६ प्रमुख धरणे झाली पूर्णपणे कोरडी
राज्यात भीषण परिस्थिती निर्माण करणाऱ्या कोरड्या पडलेल्या १६ प्रमुख धरणांची यादी समोर आली आहे. यामध्ये प्रामुख्याने खालील जलाशयांचा समावेश आहे:
- उजनी
- भुशी (लोणावळा)
- घोड
- पिपळगाव जोगे
- भाम, शिवनी, सिना-कोळेगाव, तागरखेडा, निबाळा, गुंजारगा, किनवट, सिद्धेश्वर, सिरसमार्ग, बोरगाव-अंजनपूर आणि खडकपूर्णा.
या व्यतिरिक्त इतरही अनेक मध्यम व लहान धरणांमध्ये आता केवळ १ ते १० टक्क्यांच्या आसपासच मृत साठा उरला आहे.
गेल्या वर्षीच्या तुलनेत पाणीसाठ्यात ७ टक्क्यांची मोठी घट
हवामान घटकांचा विचार करता, गेल्या वर्षी याच दिवसांत राज्यातील धरणांमध्ये जवळपास ३१ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध होता, जो यंदा केवळ २४ टक्क्यांवर येऊन ठेपला आहे. गेल्या वर्षी मे महिन्याच्या दुसऱ्या आठवड्यात राज्यभर मान्सूनपूर्व पावसाने हजेरी लावली होती. मात्र, यंदा मान्सूनपूर्व पावसाने पूर्णपणे ओढ दिल्याने आणि अल निनोच्या प्रकृतीमुळे दुष्काळाची चाहूल अधिक तीव्र झाली आहे.
विभागनिहाय साठा: कोकण विभागात सर्वात चिंताजनक परिस्थिती
राज्यातील वेगवेगळ्या महसूल विभागांचा विचार केल्यास पाणीसाठ्याची आकडेवारी खालीलप्रमाणे नोंदवली गेली आहे:
| विभाग | शिल्लक पाणीसाठा (TMC मध्ये) |
|---|---|
| पुणे विभाग | ७७ टीएमसी (सर्वाधिक) |
| मराठवाडा विभाग | ७० टीएमसी |
| नागपूर विभाग | ६० टीएमसी |
| अमरावती विभाग | ५२ टीएमसी |
| नाशिक विभाग | ५२ टीएमसी |
| कोकण विभाग | ३९ टीएमसी (सर्वात कमी) |
भौगोलिकदृष्ट्या कोकण विभागात सर्वात कमी म्हणजेच अवघा ३९ टीएमसी पाणीसाठा शिल्लक राहिल्याने किनारपट्टीच्या भागात चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. हा संपूर्ण साठा पिण्यासाठीच आरक्षित ठेवावा लागणार असल्याने नागरिकांनी पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरणे अनिवार्य झाले आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
17:18 16-06-2026
