नवी दिल्ली: देशात आधीच भयंकर उष्णतेची लाट (Heat Wave) सुरू असताना, आता जागतिक स्तरावरून हवामानाबाबत एक अत्यंत चिंताजनक आणि धोक्याची बातमी समोर आली आहे. पॅसिफिक महासागराच्या हवामानावर बारीक लक्ष ठेवणारी जगातील सर्वात मोठी संस्था असलेल्या ऑस्ट्रेलियाच्या ‘ब्युरो ऑफ मेटिओरोलॉजी’ (BOM) ने एक मोठा अलर्ट जारी केला आहे. अत्यंत शक्तिशाली ‘अल निनो’ (El Nino) आता फार दूर नसून तो लवकरच धडकणार असल्याचे या संस्थेने म्हटले आहे.
या आंतरराष्ट्रीय इशाऱ्यानंतर केंद्र सरकार देखील तात्काळ अॅक्शन मोडमध्ये आले आहे. केंद्रीय कृषी मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी शेतकरी, कृषी संबंधित प्रश्न आणि अल निनोच्या संभाव्य संकटाचा सामना करण्यासाठी तातडीने एक उच्चस्तरीय आढावा बैठक बोलावली आहे.
नेमकी काय आहे ‘अल निनो’ची डोकेदुखी?
‘अल निनो’ हे कोणत्याही वादळाचे नाव नाही, तर हा पॅसिफिक महासागराच्या पाण्यातील असा एक हळूहळू होणारा मोठा बदल आहे, ज्यामुळे संपूर्ण आशिया खंडातील हवामानाचे चक्र बिघडते.
जेव्हा पॅसिफिक महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील पृष्ठभागावरील पाणी गरजेपेक्षा जास्त तापते, तेव्हा ऑस्ट्रेलियापासून ते भारतापर्यंत आणि अमेरिकेपर्यंतच्या वाऱ्यांची व पावसाची संपूर्ण दिशा बदलून जाते. चालू जून २०२६ मध्येच अल निनो आपले भयावह रूप दाखवायला सुरुवात करेल, असा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
‘ला निना’चा चांगला काळ संपला!
पॅसिफिक महासागरात याआधी ‘ला निना’ (La Nina) चा प्रभाव होता. ला निना असणे भारतासाठी नेहमीच फायदेशीर ठरते, कारण त्यामुळे भारतात चांगला पाऊस पडतो. मात्र, तो चांगला काळ फेब्रुवारी २०२६ मध्येच संपला आहे. मे महिन्यापर्यंत समुद्रातील परिस्थिती सामान्य होती, पण आता समुद्राच्या पृष्ठभागाखाली उष्णतेचा एक मोठा साठा तयार होत असून, जून २०२६ पर्यंत मध्य आणि पूर्व पॅसिफिकमध्ये गरम पाण्याचे एक मोठे क्षेत्र तयार होईल. हेच अल निनो सुरू झाल्याचे मुख्य लक्षण आहे.
जागतिक संस्थांचे अंदाज: धोक्याची आकडेवारी ९६ टक्क्यांवर!
अमेरिकेच्या नॅशनल ओशनिक अँड अॅटमॉस्फेरिक अॅडमिनिस्ट्रेशन (NOAA) या नामांकित संस्थेने दिलेल्या आकडेवारीनुसार हा धोका अधिक गडद झाला आहे:
- मे ते जुलै २०२६: या कालावधीत अल निनो येण्याची शक्यता तब्बल ८२ टक्के आहे.
- वर्षाच्या अखेरीस: २०२६ च्या शेवटपर्यंत हा प्रभाव टिकून राहण्याची शक्यता ९६ टक्क्यांवर पोहोचली आहे.
भारतासाठी ‘दुष्काळात तेरावा महिना’ का ठरणार?
हा अंदाज भारतासाठी अत्यंत चिंताजनक असण्याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
१) मान्सून लांबला: भारतात मान्सून साधारणपणे २६ मे पर्यंतच केरळात दाखल होणे अपेक्षित होते, मात्र तो आधीच लांबला आहे. २) शेतीवर थेट परिणाम: भारतात जून ते सप्टेंबर दरम्यान पडणारा मान्सून देशातील ७० टक्के पाऊस देतो. देशातील ६० टक्के शेतकरी पिकांसाठी पूर्णपणे याच पावसावर अवलंबून आहेत. ३) पिकांच्या वेळीच पाऊस दडणार: भूतकाळातील आकडेवारीनुसार, अल निनोच्या काळात मान्सूनचा दुसरा टप्पा नेहमी कमकुवत होतो. म्हणजेच, जेव्हा शेतातील उभ्या पिकांना पाण्याची सर्वाधिक गरज असते, नेमका त्याच वेळी पाऊस दडी मारतो. ४) IMD चा आधीच इशारा: भारतीय हवामान खात्याने (IMD) एप्रिल महिन्यातच आपल्या दीर्घकालीन अंदाजात स्पष्ट केले होते की, २०२६ चा मान्सून सरासरीपेक्षा कमी राहील.
उष्णतेच्या लाटेने नागरिक हैराण
२०२६ हे वर्ष आधीच कमालीचे उष्ण राहिले आहे. देशात सर्वत्र रात्रीच्या वेळीही तापमान कमी होत नसल्याने नागरिक चोवीस तास उकाड्याने त्रस्त आहेत. अशा परिस्थितीत जर अल निनोमुळे मान्सूनचा पाऊस कमी झाला, तर सर्वसामान्यांना उकाड्यापासून आणि बळीराजाला पाण्याच्या संकटापासून वाचवणे कठीण होईल. या भीषण परिस्थितीचा कृषी क्षेत्रासह देशाच्या संपूर्ण अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसू शकतो.
वृत्ताचे ठळक मुद्दे (Quick Highlights):
- धोक्याचा इशारा: ऑस्ट्रेलिया आणि अमेरिकेच्या हवामान संस्थांकडून शक्तिशाली ‘अल निनो’ची पुष्टी.
- सरकारी हालचाली: कृषी मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांच्याकडून तातडीने आढावा बैठक संपन्न.
- शक्यता: मे ते जुलै दरम्यान अल निनो येण्याची ८२% तर वर्षाअखेरपर्यंत राहण्याची ९६% शक्यता.
- भारतीय मान्सून: २६ मे ची तारीख उलटूनही मान्सून लांबला; सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज.
- मुख्य अडचण: मान्सूनचा दुसरा टप्पा कमकुवत होणार असल्याने शेती क्षेत्राला मोठा फटका बसणार.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
16:15 27-05-2026
