मान्सूनच्या काळात तीव्रता वाढण्याचा अंदाज; शेती क्षेत्रासह देशाच्या अर्थचक्राला मोठा फटका बसण्याची भीती
नवी दिल्ली: El Nino Monsoon Threat | देशात यंदा दुष्काळाचे संकट अधिक गडद होण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या ताज्या माहितीनुसार, प्रशांत महासागरामध्ये ‘एल निनो’ (El Nino) पूर्णपणे सक्रिय झाला आहे. धक्कादायक बाब म्हणजे, आगामी मान्सूनच्या काळात या एल निनोची तीव्रता आणखी वाढण्याचा अंदाज हवामान खात्याने व्यक्त केला आहे. या हवामान बदलामुळे देशातील अनेक भागांत पावसाचे एकूण स्वरूप बदलण्याची शक्यता असून, काही प्रदेशांमध्ये तीव्र दुष्काळसदृश स्थिती उद्भवण्याची मोठी भीती निर्माण झाली आहे.
मान्सूनच्या वाटेत नवे संकट; पावसाचा असमतोल वाढणार
भारतीय अर्थव्यवस्थेचा मुख्य कणा आणि अर्थचक्राचा प्राणवायू मानल्या जाणाऱ्या मान्सूनच्या तोंडावर एल निनोची वाढती ताकद चिंतेचे कारण ठरत आहे. हवामानतज्ज्ञांच्या मते, एल निनोच्या प्रभावामुळे देशातील काही भागांमध्ये पाऊस खूप लांबणीवर पडू शकतो, तर काही प्रमुख राज्यांमध्ये अपेक्षेपेक्षा अत्यंत कमी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. याउलट, काही ठिकाणी अगदी अल्पावधीतच ढगफुटीसदृश मुसळधार पावसाचे तडाखे बसू शकतात. पावसाच्या या तीव्र असमतोलाचा सर्वाधिक आणि थेट फटका देशातील कृषी क्षेत्राला बसणार आहे.
खरीप हंगाम धोक्यात; शेतकऱ्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण
एल निनोच्या परिणामामुळे केवळ पाऊसच नाही, तर जागतिक तापमानातही लक्षणीय वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. खरीप हंगामाच्या सुरुवातीलाच हवामान विभागाने हा इशारा दिल्यामुळे देशभरातील शेतकऱ्यांची धास्ती वाढली आहे. भात, सोयाबीन, कापूस, डाळी आणि तेलबिया यांसारख्या प्रमुख पिकांच्या लागवडीसाठी सुरुवातीचा पाऊस अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. मात्र, सुरुवातीलाच पावसात मोठा खंड पडल्यास पेरण्या रखडतील, अनेक ठिकाणी दुबार पेरणीची संकटकालीन वेळ येईल आणि पर्यायाने शेतकऱ्यांचा सिंचनाचा खर्च प्रचंड वाढेल. उत्पादनात घट झाल्यास याचा थेट फटका ग्रामीण बाजारपेठेवर आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर होणार आहे.
एल निनो आणि दुष्काळाचा ऐतिहासिक संबंध
हवामान शास्त्रानुसार एल निनो आणि दुष्काळ यांचा थेट संबंध नसला, तरी हवामानाच्या इतिहासावर नजर टाकल्यास अनेक मोठ्या दुष्काळी वर्षांमध्ये एल निनोचा प्रभाव महत्त्वपूर्ण राहिल्याचे दिसून आले आहे. मान्सूनच्या काळात पावसाची मोठी तूट राहिल्यास पूर्णपणे पावसावर अवलंबून असलेल्या कोरडवाहू शेती प्रदेशांमध्ये तीव्र पाणीटंचाई निर्माण होऊ शकते. यामुळे देशातील प्रमुख धरणांमधील पाणीसाठा खालावेल, परिणामी चारा टंचाई आणि पिण्याच्या पाण्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण होऊन संपूर्ण जनजीवन विस्कळीत होऊ शकते.
पूर्वीचा अनुभव आणि इतर जागतिक घटकांवर भिस्त
भारतातील हवामानाच्या नोंदीनुसार, यापूर्वी २००२, २००९ आणि २०१५ या वर्षांमध्ये एल निनोच्या तीव्र प्रभावामुळे मान्सूनवर अत्यंत प्रतिकूल परिणाम झाला होता. त्या काळात अनेक राज्यांमध्ये पावसाची मोठी तूट निर्माण होऊन शेती क्षेत्राचे अतोनात नुकसान झाले होते. मात्र, प्रत्येक एल निनो वर्ष हे दुष्काळीच ठरते असे नाही, असा दिलासाही तज्ज्ञांनी दिला आहे. हिंद महासागरातील हवामान परिस्थिती (IOD) आणि इतर जागतिक घटक अनुकूल राहिल्यास मान्सूनची कामगिरी सुधारू शकते, त्यामुळे पुढील काही दिवस अत्यंत महत्त्वाचे असणार आहेत.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
12:02 13-06-2026
