कोकणात पोहोचून मान्सून खोळंबला; स्कायमेटने वर्तवला ‘द्रोणीय स्थिती’मुळे मान्सूनपूर्व पावसाचा अंदाज
मान्सून प्रगती अपडेट संदर्भात देशातील आणि राज्यातील हवामान क्षेत्राकडून एक अत्यंत महत्त्वाची आणि काळजी वाढवणारी विश्लेषण समोर आले आहे. यंदा ४ जून रोजी केरळमध्ये वेळेत दाखल झालेल्या मान्सूनने अवघ्या दोनच दिवसांत अरबी समुद्रावरून वेगाने प्रवास करत थेट दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्हा गाठला. मान्सूनने संपूर्ण कर्नाटक राज्यही व्यापून टाकले, मात्र या दमदार सुरुवातीनंतर अचानक पावसाचा वेग मंदावला आहे. गेल्या चार दिवसांपासून मान्सून कोकण किनारपट्टीवरच अडकून पडला असून त्याची पुढील वाटचाल पूर्णपणे थबकली आहे.
खाजगी हवामान संस्था ‘स्कायमेट वेदर’ने (Skymet Weather) प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या अहवालानुसार, मान्सूनचा वेग मंदावण्यामागे हवामानातील काही जागतिक आणि स्थानिक बदल कारणीभूत आहेत. यातील सर्वात प्रमुख आणि मुख्य कारण म्हणजे बंगालच्या उपसागरातील (Bay of Bengal) सध्याची प्रतिकूल परिस्थिती होय. अरबी समुद्राच्या शाखेने मान्सून वेळेपूर्वी दक्षिण कोकण, तामिळनाडू, कर्नाटक किनारपट्टी आणि रायलसीमाच्या काही भागांत पोहोचवला. तसेच, ईशान्य भारतातही मान्सूनने नागालँड, मणिपूर, मिझोराम, त्रिपुरा, आसाम आणि अरुणाचल प्रदेशमध्ये चांगली प्रगती केली. परंतु, दक्षिण भारताच्या अंतर्गत भागात पावसाचा जोर कमी राहिल्यामुळे जूनच्या पहिल्या आठवड्यात देशात सरासरीपेक्षा २२ टक्के कमी पाऊस नोंदवला गेला आहे.
का मंदावला मान्सूनचा वेग? काय आहे बंगालच्या खाडीतील स्थिती?
स्कायमेटच्या अहवालानुसार, केरळमध्ये मान्सूनचे आगमन जरी अरबी समुद्राच्या वाऱ्यांमुळे होत असले, तरी कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि उर्वरित महाराष्ट्रात मान्सून पूर्णपणे सक्रिय होण्यासाठी बंगालच्या उपसागरात ‘कमी दाबाचा पट्टा’ किंवा चक्राकार वाऱ्यांची मजबूत स्थिती (Cyclonic Circulation) निर्माण होणे अत्यंत गरजेचे असते. दुर्दैवाने, सध्या बंगालच्या खाडीत अशी कोणतीही प्रभावी हवामान प्रणाली तयार होण्याचे संकेत नाहीत. यामुळेच मान्सूनला मध्य आणि उत्तर भारताकडे खेचून नेणारी ताकद सध्यातरी कमी पडत आहे.
१० आणि ११ जून रोजी पूर्व-पश्चिम द्रोणीय स्थिती; पण तो मान्सूनचा पाऊस नव्हे!
हवामान अभ्यासकांनी वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, १० आणि ११ जून दरम्यान कोकण किनारपट्टीपासून ते आंध्र प्रदेशच्या उत्तर किनारीपट्टीपर्यंत म्हणजेच थेट महाराष्ट्र, तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशवर एक ‘पूर्व-पश्चिम द्रोणीय स्थिती’ (East-West Trough) निर्माण होण्याची शक्यता आहे. या हवामान प्रणालीमुळे या राज्यांच्या दोन्ही बाजूंना विजांच्या कडकडाटासह जोरदार वादळी पाऊस होऊ शकतो. मात्र, स्कायमेटने स्पष्ट केले आहे की, या पावसात सातत्य नसून हा प्रामुख्याने ‘मान्सूनपूर्व’ (Pre-Monsoon) पाऊस मानला जाईल. महाराष्ट्राच्या अंतर्गत भागात आणि मध्य भारतात मान्सून अधिकृतपणे पुढे नेण्यासाठी एका नव्या आणि अत्यंत मजबूत मान्सून प्रवाहाच्या टप्प्याची (Monsoon Pulse) प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.
प्रशासकीय आणि शेती नियोजनाच्या दृष्टीने, जूनच्या पहिल्या आठवड्यात देशात सरासरी दैनंदिन पाऊस सुमारे ३ मिमी असतो, जो दुसऱ्या आठवड्यात ४ मिमी आणि महिन्याच्या शेवटी ५ ते ६ मिमी इतका वाढतो. देशात ही ५ ते ६ मिमी पावसाची सरासरी पातळी गाठण्यासाठी मान्सूनची मुख्य सिस्टीम सक्रिय व्हावी लागेल, ज्यासाठी बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचा पट्टा निर्माण होणे हाच एकमेव पर्याय असल्याचे हवामान तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
दैनिक रत्नागिरी खबरदार
ISO 9001:2015 CERTIFIED
(RNI NO. MAHMAR/2013/57411)
शासनमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
12:07 10-06-2026
